Các quốc gia thành viên EU ngày 21/9 đã không thành công trong việc đạt được thỏa thuận cuối cùng nhằm gia hạn các biện pháp trừng phạt của khối này đối với Nga liên quan đến xung đột ở Ukraine.
Theo trang Euractiv, nguyên nhân chính là sự phản đối vào phút chót từ Latvia đối với thỏa thuận tạm thời, khiến các nhà ngoại giao EU phải tiếp tục đàm phán vào ngày 22/9 để tìm kiếm giải pháp trước khi hạn chót đến vào cuối cùng ngày.
Các đại sứ sẽ nối lại đàm phán vào lúc 8h sáng 22/9 giờ địa phương (13h giờ Việt Nam) trong nỗ lực cuối cùng nhằm phá vỡ thế bế tắc trước khi các biện pháp này hết hiệu lực vào lúc nửa đêm, Euractiv nêu rõ.
Việc không đạt được sự đồng thuận cuối cùng sẽ làm suy yếu nghiêm trọng cơ chế trừng phạt của khối 27 quốc gia đối với Moscow.
Tranh cãi bắt đầu từ yêu cầu của Pháp về việc EU dỡ bỏ lệnh cấm đi lại và phong tỏa tài sản đối với ông Alisher Usmanov, một tỷ phú người Nga gốc Uzbekistan, với lý do mà Paris mô tả là vì "an ninh quốc gia".
Các nhà ngoại giao nói với Euractiv rằng yêu cầu này có liên quan đến một vụ trao đổi tù nhân tiềm năng liên quan đến 2 công dân Pháp, trong đó có một người bị cáo buộc làm gián điệp tại Azerbaijan.
Động thái của Paris ngay lập tức kéo theo việc Slovakia đòi gỡ bỏ trừng phạt đối với ông Mikhail Fridman, một tỷ phú người Nga gốc Israel. Cả 2 vị tỷ phú Nga đều có tên trong danh sách trừng phạt của EU từ năm 2022.
Sau đó, Luxembourg cũng đã tận dụng yêu cầu từ phía Paris để khẳng định rằng nếu lệnh trừng phạt đối với ông Usmanov được dỡ bỏ, thì lệnh trừng phạt đối với ông Fridman cũng cần được dỡ bỏ.
Theo Financial Times, Luxembourg đã thúc đẩy việc loại bỏ tên ông Fridman khỏi danh sách trừng phạt. Các nhà ngoại giao cho biết, động thái này diễn ra trong bối cảnh ông Fridman đang kiện Luxembourg, đòi bồi thường 15 tỷ Euro (17 tỷ USD) vì việc phong tỏa tài sản của ông theo các lệnh trừng phạt của EU.
Lực lượng cứu hộ làm việc tại hiện trường một vụ tấn công quân sự vào một trung tâm thương mại ở Zaporizhzhia, ngày 21/9/2026. Ảnh: The Guardian
Trước đó, các nhà ngoại giao cho biết, các quốc gia thành viên đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về việc đưa 2 nhân vật này ra khỏi "danh sách đen" của EU. Đây là một phần của sự thỏa hiệp nhằm gia hạn lệnh trừng phạt đối với gần 3.000 cá nhân và tổ chức khác liên quan đến chiến dịch quân sự của Nga tại Ukraine.
Để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt cho 2 cá nhân này, Paris và Bratislava đã đồng ý kéo dài thời hạn gia hạn cơ chế trừng phạt từ 6 tháng lên 3 năm, thay vì các đợt gia hạn 6 tháng như trước đây.
Tuy nhiên, đề xuất thỏa hiệp này cuối cùng đã bị Latvia chặn lại, các nguồn tin của AFP và Euractiv cho biết.
Các quốc gia EU có quan điểm cứng rắn hơn, bao gồm Ba Lan và các nước vùng Baltic, đã kịch liệt phản đối việc nới lỏng các lệnh trừng phạt, với lập luận rằng cần gia tăng áp lực lên Nga.
Ở EU, việc đưa các cá nhân/tổ chức vào danh sách trừng phạt đòi hỏi sự chấp thuận nhất trí của tất cả 27 quốc gia thành viên. Trước đó, hạn chót áp dụng các biện pháp này đã được lùi lại một tuần vào tuần trước để các đại sứ EU có thêm thời gian đàm phán.
Nhiều nhà ngoại giao chỉ trích Paris vì đã gây ra cuộc khủng hoảng này khi sử dụng cơ chế trừng phạt của khối để theo đuổi mục tiêu chính sách đối ngoại quốc gia.
Phía Ukraine cũng đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha chỉ trích bất kỳ thỏa thuận nào nhằm dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với 2 nhà tài phiệt này, cho rằng điều đó là "không thể chấp nhận được và sẽ gửi đi tín hiệu sai lệch tới Moscow vào thời điểm cần phải gia tăng áp lực".
"Ngược lại, các biện pháp trừng phạt cần phải được thắt chặt hơn nữa", Ngoại trưởng Ukraine viết trên nền tảng mạng xã hội X ngày 21/9.
Nhiều nhà ngoại giao EU khẳng định rằng bất chấp những tranh cãi xoay quanh trường hợp của 2 nhà tài phiệt Nga, khối này vẫn đạt được sự đồng thuận rộng rãi rằng không được để các biện pháp trừng phạt của EU hết hiệu lực.
Nhà ngoại giao hàng đầu của EU, bà Kaja Kallas, ngày 21/9 đã kêu gọi các quốc gia thành viên duy trì các biện pháp trừng phạt nhắm vào Nga liên quan đến xung đột ở Ukraine.
"Các biện pháp trừng phạt là trụ cột cốt lõi trong phản ứng của chúng tôi đối với cuộc chiến của Nga" nhằm cắt đứt nguồn tài chính của Moscow, bà Kallas phát biểu với các phóng viên tại New York sau cuộc họp của các Bộ trưởng Ngoại giao EU.
Bà cho biết thêm rằng các quan chức đang nỗ lực sớm hoàn tất đàm phán về việc gia hạn các biện pháp trừng phạt Nga và muốn quá trình gia hạn diễn ra nhanh chóng.
"Chúng tôi cần sự ổn định này", với việc duy trì các biện pháp trừng phạt trong thời gian dài hơn, bà Kallas nói thêm bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York.
Minh Đức (Theo France24, Euractiv)
