Nhà thiên văn học người Mỹ Clyde Tombaugh đã phát hiện Sao Diêm Vương vào năm 1930, và nó được coi là hành tinh trong gần 7 thập kỷ. Nhưng bỗng đến ngày 24/8/2006, Liên đoàn Thiên văn Quốc tế (IAU) tuyên bố nó không còn là hành tinh. Quyết định được thông qua tại Đại hội đồng IAU ở Prague, theo Nghị quyết 5A.
Hình minh họa về góc quan sát gần hướng về sao Diêm Vương.
Từ năm 1992, các nhà thiên văn tìm thấy ngày càng nhiều vật thể ở xa hơn Sao Hải Vương. Năm 2005, nhóm do Mike Brown dẫn đầu phát hiện Eris, có khối lượng lớn hơn Sao Diêm Vương. Nếu Sao Diêm Vương là hành tinh thì Eris cũng phải là hành tinh, buộc giới khoa học phải đưa ra định nghĩa chính thức.
Theo định nghĩa mới, hành tinh phải quay quanh Mặt Trời, có đủ lực hấp dẫn để gần như hình cầu và đã “dọn sạch vùng lân cận quỹ đạo”. Sao Diêm Vương đạt hai tiêu chí đầu nhưng không đạt tiêu chí thứ ba. Hành tinh lùn là vật thể đạt hai tiêu chí đầu, chưa dọn sạch quỹ đạo và không phải vệ tinh.
“Dọn sạch” nghĩa là thiên thể chiếm ưu thế về hấp dẫn trên quỹ đạo của nó, bằng cách hất văng hoặc hợp nhất các vật thể khác. Khối lượng Sao Diêm Vương chỉ bằng 0,07 lần khối lượng các vật thể khác chung quỹ đạo, còn Trái Đất gấp khoảng 1,7 triệu lần. Sao Diêm Vương nằm trong vành đai Kuiper cùng nhiều vật thể băng khác. Các hành tinh lùn được nêu tên gồm Sao Diêm Vương, Ceres, Eris, Haumea và Makemake.
Sao Diêm Vương nằm ngoài cùng (màu trắng xám) trong quỹ đạo Hệ Mặt Trời.
Tranh luận vẫn tiếp diễn. Chuyến bay của tàu New Horizons ngày 14/7/2015 cho thấy núi, thời tiết, khí quyển mỏng, nhiều vệ tinh và có thể có đại dương dưới bề mặt. Alan Stern, nhà nghiên cứu chính của sứ mệnh, cho rằng nên xét thêm đặc điểm địa chất và vật lý, còn Mike Brown khẳng định Sao Diêm Vương không phải hành tinh. Một số ý kiến chỉ ra Trái Đất cũng không hoàn toàn dọn sạch quỹ đạo, và tiêu chí này nên hiểu là chiếm ưu thế về khối lượng chứ không phải quỹ đạo trống.
An An (theo EarthSky)
