“Xã hội bội thực thơ dở” – Mệnh đề đúng hay sự vô can?

“Xã hội bội thực thơ dở” – Mệnh đề đúng hay sự vô can?

Phạm Việt Hưng
Thứ 6, 23/12/2022 | 14:25
0
Nhận định “Xã hội bội thực thơ dở” là một mệnh đề đúng hay sự vô can? Ai là người được quyền tuyên bố về hay – dở trong văn nghệ?

Mới đây, một chuyện hài hước đã diễn ra trong khuôn khổ một hội thảo về xây dựng và phát triển văn học, nghệ thuật trong thời kỳ mới. Cụ thể, nhiều đại biểu nhắc vấn đề “xã hội đang bội thực thơ dở”.

Nó thậm chí còn thành tít một bài báo được nhiều người đọc. Tất nhiên, tôi hiểu, khi nói tới “thơ dở” thì không chỉ riêng thơ, mà nó còn là văn chương, âm nhạc, hội họa…và nhiều ngành riêng lẻ làm nên tổng thể đời sống văn nghệ.

Có đại biểu nói đại ý: Đời sống quay lưng với thơ văn nói chung vì người đọc bây giờ không đọc.

Nói vậy thì thật oan cho người đọc, và oan cả cho ngành xuất bản.

Từ 1/7/2005, khi Luật Xuất bản 2004 có hiệu lực, thị trường xuất bản phẩm đã có sự thay đổi rõ nét. Năm nay, theo số liệu của Cục Xuất bản, In và Phát hành, Bộ Thông tin và Truyền thông, số đầu xuất bản phẩm điện tử năm 2022 ước đạt 3200 với 15 triệu lượt người sử dụng (tương đương với 32 – 35 triệu bản sách được đọc), tăng 59% so với năm 2021.

Về sách in, tính đến hết tháng 11/2022, toàn ngành xuất bản được đạt 29.781 cuốn (giảm 16%) với 469.966.348 bản (tăng 8%).

Thống kê cũng cho thấy, mức sản xuất bình quân/người/năm đạt 4,9 bản (chưa tính sách điện tử và sách nói) – tăng 5,4%. Nếu tính cả sách điện tử và sách nói sẽ vào khoảng 5,2-5,3 bản/người/năm, trong đó có 2,7 bản không phải sách giáo khoa và sách tham khảo, bổ trợ phổ thông.

Doanh thu các nhà xuất bản ước đạt 3.200 tỷ, tăng 6%.

Nghĩa là nhân dân còn đọc sách rất nhiều. Số liệu thống kê không nói dối về điều này.

Thật ra, đời sống đang “bội thực” thơ dở không phải không có cái hay, nếu xét từ “quy luật lượng – chất” – một trong số các quy luật cơ bản thuộc về nền tảng triết học mà chúng ta tin tưởng.

Friedrich Engels nói rất rõ: “Những thay đổi đơn thuần về lượng, đến một mức độ nhất định, sẽ chuyển hóa thành những sự khác nhau về chất” (C.Mác và Ph.Ăng-ghen: Toàn tập, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 1994, tập 20, trang 179)

Điều này cũng không xa lạ hay mâu thuẫn gì với một nguyên tắc của triết học phương Đông – “Cùng tắc biến, biến tắc thông” (Kinh Dịch).

Nghĩa là, chúng ta có quyền tin rằng, theo các nguyên lý trên, đời sống nhiều tác phẩm dở và cần phải dở nhiều nữa thì mới có tác phẩm hay ra đời. Về cơ học, chắc không có trạng thái nào đỉnh cao như trạng thái “bội thực” – và nó đang diễn ra như tuyên bố của khá nhiều Người Viết. Nên từ giờ trở đi, ta có quyền mơ về những tác phẩm văn nghệ hay phải không?

Không ai cấm được giấc mơ. Nhưng có lẽ, vấn đề đặt ra với những Người Viết ở đây không phải là trịch thượng nhận xét về một đời sống “bội thực” cái dở mà phải đặt ra câu hỏi”: Tại sao không có (hoặc chưa có) thơ hay, chưa có tác phẩm văn nghệ hay? Tại sao trong một đời sống ngồn ngộn chất liệu như lúc này lại không có tác phẩm nào ghi lại được? Phải chăng cái dở chưa đến mức “bội thực”? Hay bởi những tài năng có hạn? Hay Tâm – Trí của Người Viết chưa thực sự đồng hành?

Cách đây hơn nửa thế kỷ, nhà thơ Lưu Quang Vũ đã viết:

“Nịnh đời dễ, chửi đời cũng dễ

Chỉ dựng xây đời là khó khăn thôi”

Có lẽ, thay vì nhận xét về đời sống bằng tư thế vô can, thì những Người Viết nên im lặng mà cặm cụi viết đi. Tác phẩm sẽ tự cất tiếng nói khi đến tay Nhân dân. Mà Nhân dân thì thường không bao giờ sai trong đánh giá những thứ hay – dở ở đời.

"Các văn nghệ sĩ sẽ mở cửa căn phòng sáng tạo của mình để viết"

Thứ 2, 19/12/2022 | 12:06
Tại Lễ Phát động sáng tác các tác phẩm Sống mãi với thời gian, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều đã có ý kiến về trách nhiệm của người cầm bút trong thời đại mới.

Không thể coi quyền lực cao hơn nhân phẩm Con người

Thứ 2, 12/12/2022 | 16:59
Không một xã hội nào lại coi tiền bạc, quyền lực cao hơn nhân phẩm con người.

Sự nguy hiểm của “câu view”

Thứ 4, 07/12/2022 | 13:03
Đã đến lúc nhìn nhận việc "câu view" bất chấp đạo lý như một sự nguy hiểm - Nguy hiểm cho đời sống và cho chính người sử dụng mạng xã hội.
Cùng tác giả

Di sản để khai thác du lịch hay du lịch để bảo tồn di sản?

Thứ 6, 26/05/2023 | 20:00
Tại sao phải “bắt” di sản phục vụ du lịch mà không phải ngược lại?

Giải quyết bạo lực học đường: Cần bắt đầu từ gia đình

Thứ 4, 24/05/2023 | 13:00
Nhà trường là nơi cung cấp các chương trình, giải pháp giáo dục an toàn, còn gốc rễ xử lý vấn đề bạo lực học đường phải là từ giáo dục gia đình.

Tư tưởng, tư duy và sáng tạo

Thứ 5, 18/05/2023 | 07:00
Sự sáng tạo vốn đã không dành cho số đông, nó còn bị kìm hãm bởi hai điều: Tuổi sinh học và hấp lực của hào quang nghệ thuật.

Ẩn danh trên mạng

Thứ 3, 16/05/2023 | 20:00
Với tính năng ẩn danh mà các nền tảng truyền thông xã hội cung cấp, nhiều người dùng có xu hướng quên đi đạo đức cá nhân khi nói chuyện trực tuyến.

Nhã Tĩnh và những bức thư tình gửi chính mình

Thứ 5, 11/05/2023 | 15:00
Những bức tranh tự họa của Nhã Tĩnh dường như là một cách mạo hiểm để cô bộc lộ chính mình với thế giới xung quanh.
Cùng chuyên mục

Làm sao để sống an lạc?

Thứ 7, 25/05/2024 | 07:00
Một khi mình đã tận tâm chu đáo cho những điều đó, bằng hết khả năng mình, điều còn lại, hãy để số phận. Có như vậy, ta mới sống được nhẹ nhàng và an lạc!

Nghĩ về sự vô cảm

Thứ 6, 24/05/2024 | 07:00
Lại vừa có thêm một vụ học sinh đánh bạn rất dã man xảy ra ở huyện Ninh Hòa, Khánh Hòa. Cháu bé lớp 7 bị đánh tơi tả, sau đó còn bị lột quần áo rồi quay clip...

Cho đi là hoan hỉ?

Thứ 5, 23/05/2024 | 07:00
Có chăng, khi con người cho đi điều gì đó một cách từ tâm (tự trong tâm mình muốn cho đi) thì rất hoan hỉ?

Nghịch lý văn hóa

Thứ 4, 22/05/2024 | 07:00
Văn hoá không chỉ là "Cờ đèn kèn trống" mà nó chính là toàn bộ đời sống của nhân dân, và vì thế nó đòi hỏi những người thực thi phải được đào tạo bài bản.

Người Việt hiện nay, có tư duy đa chiều?

Thứ 3, 21/05/2024 | 07:00
Người cô của tôi nói: Học đại học ra trường, mà không làm chuyên môn, thì học để làm gì?
     
Nổi bật trong ngày

Làm sao để sống an lạc?

Thứ 7, 25/05/2024 | 07:00
Một khi mình đã tận tâm chu đáo cho những điều đó, bằng hết khả năng mình, điều còn lại, hãy để số phận. Có như vậy, ta mới sống được nhẹ nhàng và an lạc!