Bộ trưởng Tài chính giải thích nghịch lý "nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết"

Điểm nghẽn vẫn ở khâu thực hiện

Sáng 12/11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đăng đàn trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội.

Đặt câu hỏi tại phiên chất vấn, ĐBQH Tráng A Dương (đoàn Lào Cai) nêu có một nghịch lý là nhiều địa phương vùng đồng bào dân tộc thiểu số thiếu vốn đầu tư các công trình thiết yếu, trong khi một số nơi được giao vốn lại không giải ngân hết, phải điều chuyển hoặc chuyển nguồn. 

Đại biểu hỏi trách nhiệm thuộc về khâu tham mưu phân bổ, phân bổ điều hành vốn hay tổ chức thực hiện? 

Bộ trưởng có giải pháp nào và cam kết thời gian cụ thể hoàn thành khắc phục tình trạng nơi cần vốn không có, nơi có vốn lại không sử dụng hết, đảm bảo nguồn vốn được thực hiện phân bổ đúng, đủ và phát huy hiệu quả?

Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, tình trạng chậm giải ngân trong khi nhiều nơi có nhu cầu vốn lớn trước hết vẫn nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Hiện nay, các thủ tục giải ngân đầu tư công đã được cải tiến rất nhiều. Sắp tới, khi Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất) được ban hành sẽ tiếp tục thêm một bước triển khai đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Để một công trình dự án được triển khai phải qua 5 khâu: Lựa chọn và đề xuất vốn; quyết định chủ trương đầu tư; quyết định đầu tư và phân bổ vốn; tổ chức triển khai thực hiện; thanh quyết toán và đưa vào sử dụng.

"Qua theo dõi, chúng tôi thấy khâu yếu kém nhất vẫn là khâu tổ chức thực hiện, đặc biệt là khâu chuẩn bị dự án", Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng cũng thông tin về quy trình xây dựng và phân bổ vốn đầu tư công giai đoạn 2026-2030. Theo đó, từ tháng 7/2025, việc xây dựng dự toán đã được triển khai theo chỉ thị; các bộ, ngành và địa phương cập nhật danh mục dự án dự kiến thực hiện trong các năm 2026-2027 và những năm tiếp theo.

Trên cơ sở đề xuất của Bộ Tài chính, tổng hợp báo cáo Chính phủ và trình Quốc hội quyết định dự toán, Chính phủ thực hiện phân bổ vốn đầu tư cho các bộ, ngành, địa phương trước ngày 30/11. Sau đó, các bộ, ngành, địa phương căn cứ tiêu chuẩn, điều kiện phân bổ để phân bổ chi tiết vốn cho từng dự án.

Vừa huy động vốn tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội

Đặt câu hỏi chất vấn, ĐBQH Lê Thị Song An (đoàn Tây Ninh) nêu: Để bảo đảm hiệu quả huy động nguồn lực tư nhân và đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án PPP, đề nghị Bộ trưởng cho biết nguyên tắc, tiêu chí và cơ chế bố trí vốn Nhà nước tham gia dự án PPP bảo đảm tính chủ động, ổn định và khả năng thực hiện các cam kết của Nhà nước với nhà đầu tư. Đặc biệt là cơ chế bảo đảm nguồn lực tài chính để thực hiện cam kết chia sẻ phần giảm doanh thu theo quy định của pháp luật?

Bộ Tài chính có giải pháp gì để bảo đảm nguồn vốn này được bố trí kịp thời, đầy đủ, tránh tình trạng thiếu nguồn lực thực hiện cam kết, ảnh hưởng đến phương án tài chính, niềm tin của nhà đầu tư và tiến độ triển khai dự án?

Trả lời câu hỏi này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc huy động vốn tư nhân cho PPP là một hình thức mới nhằm động viên các nguồn lực của cả xã hội để đầu tư vào các hạ tầng. Điều này trên thế giới cũng đã triển khai rất thành công và Việt Nam cũng đã bắt đầu.

Từ khi Luật PPP ra đời năm 2022 đến nay, cả nước đã triển khai 69 dự án PPP, tập trung chủ yếu vào hai hình thức: BOT và BT.

Tuy nhiên, theo Bộ trưởng đặc thù của lĩnh vực hạ tầng là thời gian đầu tư dài, mức độ rủi ro cao. Trong khi đó, mục tiêu của nhà đầu tư tư nhân là lợi nhuận. 

Vì vậy, để thu hút được nguồn vốn này, theo Bộ trưởng, điều quan trọng là phải xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách công khai, minh bạch, tạo điều kiện để nhà đầu tư có thể tính toán được phương án tài chính và kiểm soát rủi ro.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để triển khai hiệu quả các dự án PPP, cần có 3 loại quỹ hỗ trợ.

Thứ nhất là Quỹ PPF: Hỗ trợ chuẩn bị dự án, Nhà nước cùng với các định chế tài chính trong nước hoặc quốc tế bỏ ra để tính toán phương án công khai, minh bạch.

Thứ hai là Quỹ VGF: Quỹ bù đắp khoảng trống tài chính. Vì nếu như một dự án 60 năm đầu tư vào hạ tầng thì sẽ không có nhà đầu tư tư nhân nào vào được. Hiện nay theo Luật PPP quy định vốn Nhà nước tham gia tối đa không quá 50%.

Bộ trưởng lấy ví dụ, với một tuyến đường ở khu vực miền núi, khả năng thu hút vốn tư nhân có thể gặp nhiều khó khăn. Khi đó, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ tài chính phù hợp để nhà đầu tư có thể thu hồi vốn trong khoảng thời gian hợp lý. Ví dụ đảm bảo thu hồi vốn trong vòng 20 năm và mức lãi suất bình quân trên thị trường khoảng từ 12 đến 15%.

Thứ ba là Quỹ đầu tư hạ tầng để cung cấp nguồn vốn dài hạn cho các công trình hạ tầng. "Cần phải có 3 loại quỹ như vậy thì mới thu hút được các nhà đầu tư tư nhân", Bộ trưởng cho hay.

Ngoài việc đầu tư vốn của tư nhân vào công trình hạ tầng, đây cũng là thay đổi phương thức quản lý. Nhà nước chỉ bỏ ra một phần vốn để làm con đường, chính nhà đầu tư phải bỏ tiền ra duy tu, bảo dưỡng và vận hành. Đây là ưu điểm cần được khuyến khích.

Đồng thời, khi đầu tư PPP phải chú ý đến quyền lợi của người dân tham gia vào công trình này.

Trên thế giới có nguyên tắc bên cạnh công trình PPP (như đường cao tốc) thì vẫn phải có một con đường để người dân được quyền lựa chọn. Bộ trưởng dẫn chứng như đầu tư đường cao tốc Bắc – Nam sắp tới sẽ thu phí, nhưng vẫn duy trì sửa chữa Quốc lộ 1A để người dân được quyền lựa chọn.

"Đầu tư hạ tầng bằng vốn ngân sách từ tiền thuế của dân thì người dân được hưởng, nhưng để đi nhanh hơn, tốc độ cao hơn thì đi đường PPP và nộp phí. Vừa huy động vốn tư nhân, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, vừa bảo đảm quyền lợi người dân", Bộ trưởng cho hay.