Lý do không nên cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng điện thoại thông minh
Mới đây, thảo luận tại Quốc hội, ĐBQH Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) đã đề nghị Chính phủ nghiên cứu cấm trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh.
Nên hay không nên cấm trẻ em sử dụng điện thoại thông minh nhận được nhiều sự quan tâm của các bậc phụ huynh có con nhỏ trong độ tuổi đến trường.
Chị Huệ (Hà Nội), có hai con đang học lớp 6 và lớp 7, cho biết, trong bối cảnh công nghệ phát triển, ngoài thời gian học tập, các con cũng có nhu cầu sử dụng điện thoại để giải trí. Tuy nhiên, chị nhận thấy việc sử dụng điện thoại thiếu kiểm soát đang ảnh hưởng đến tâm lý và hành vi của trẻ.
Nhiều khi mải mê xem điện thoại, các con trở nên cáu gắt khi bị nhắc nhở hoặc yêu cầu dừng lại. Vì vậy, chị đồng tình với đề xuất cấm trẻ em sử dụng điện thoại thông minh, bởi cho rằng đây là giải pháp cần thiết để hạn chế những tác động tiêu cực của thiết bị công nghệ đối với trẻ.

ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (Ảnh: Media Quốc hội).
Liên quan đến vấn đề này, trao đổi với Người Đưa Tin, ĐBQH Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cho rằng đề xuất nghiên cứu cấm trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh xuất phát từ những lo ngại có cơ sở về tác động tiêu cực của điện thoại thông minh đối với trẻ em.
Đặc biệt là tình trạng lệ thuộc vào thiết bị, nghiện mạng xã hội, tiếp xúc với nội dung độc hại, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, tinh thần và kết quả học tập. Đây là vấn đề cần được quan tâm, có giải pháp quản lý phù hợp.
Song, đại biểu Tú Anh không đồng tình với việc cấm tuyệt đối trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh.
Đại biểu phân tích cần phân biệt giữa thiết bị và mục đích sử dụng thiết bị. "Điện thoại thông minh chỉ là một phương tiện công nghệ. Những nguy cơ đối với trẻ em chủ yếu phát sinh từ nội dung, ứng dụng, cách thức sử dụng và mức độ sử dụng, chứ không phải từ bản thân chiếc điện thoại", đại biểu nói.
Nếu cấm toàn bộ thiết bị chỉ để ngăn chặn một số hành vi có nguy cơ thì phạm vi hạn chế sẽ rộng hơn nhiều so với mục tiêu cần bảo vệ.
Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, điện thoại thông minh còn là phương tiện học tập, tra cứu thông tin, liên lạc với gia đình và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.
Trẻ em cũng cần được trang bị kỹ năng số để thích ứng với môi trường sống, làm việc trong tương lai.
"Không thể giáo dục một thế hệ công dân số bằng cách tách các em hoàn toàn khỏi công nghệ số cho đến năm 16 tuổi", đại biểu chia sẻ và cho rằng, nếu quy định cấm phải làm rõ ai chịu trách nhiệm, cơ chế kiểm tra, xử lý như thế nào và liệu chi phí thực thi có tương xứng với hiệu quả đạt được hay không.
Đại biểu ủng hộ việc hạn chế sử dụng điện thoại trong những môi trường và thời điểm cụ thể như trong giờ học, áp dụng các biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt hơn với trẻ nhỏ.
Nhưng cần quản lý theo độ tuổi, mức độ rủi ro và mục đích sử dụng, thay vì áp dụng một lệnh cấm đồng loạt với mọi trẻ em dưới 16 tuổi.

Luật sư Nguyễn Văn Đồng (Ảnh: NVCC).
Trao đổi thêm với Người Đưa Tin dưới góc độ chính sách pháp luật, Luật sư Nguyễn Văn Đồng - Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư Tp.Hà Nội) đồng tình rằng Nhà nước cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ trẻ em trên môi trường số. Tuy nhiên, vị luật sư chưa đồng tình với cách tiếp cận cấm tuyệt đối tất cả trẻ em từ 16 tuổi trở xuống sử dụng điện thoại thông minh.
Về phương diện pháp lý, cần nhìn nhận rằng trẻ em không chỉ là đối tượng cần được bảo vệ mà còn là chủ thể của các quyền được pháp luật ghi nhận.
Điều 37 Hiến pháp năm 2013 xác định trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc, giáo dục; đồng thời nghiêm cấm các hành vi xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc và lạm dụng trẻ em.
Luật Trẻ em năm 2016 cũng ghi nhận các quyền của trẻ em, trong đó có quyền được tiếp cận thông tin, được học tập, được phát triển và được bảo vệ đời sống riêng tư.
"Như vậy, khi xây dựng một quy định hạn chế quyền sử dụng điện thoại thông minh, cơ quan lập pháp phải giải quyết được bài toán cân bằng giữa hai yêu cầu: một mặt, bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ từ môi trường số; mặt khác, không tạo ra sự hạn chế không cần thiết đối với quyền tiếp cận thông tin, học tập và phát triển của các em", luật sư Đồng phân tích.
Đồng thời cho rằng phân biệt rõ giữa việc sử dụng thiết bị điện thoại thông minh và việc tiếp cận các nội dung, dịch vụ có nguy cơ gây hại.

Theo ĐBQH, trẻ em cũng cần được trang bị kỹ năng số để thích ứng (Ảnh: Hoàng Bích).
Về tính khả thi, nếu ban hành một lệnh cấm đồng loạt đối với trẻ em dưới 16 tuổi sẽ phát sinh nhiều khó khăn trong tổ chức thực hiện.
Về độ tuổi áp dụng, đại biểu đề xuất không nên sử dụng một ngưỡng tuổi duy nhất để áp dụng lệnh cấm tuyệt đối. Có thể nghiên cứu phân chia thành 3 nhóm:
Nhóm dưới 6 tuổi: Nên áp dụng nguyên tắc hạn chế tối đa việc sử dụng điện thoại thông minh độc lập. Trẻ chỉ nên tiếp cận thiết bị trong những trường hợp cần thiết, có sự hướng dẫn và giám sát trực tiếp của người lớn.
Nhóm từ 6 đến dưới 12 tuổi: Cho phép sử dụng có kiểm soát, ưu tiên mục đích học tập, liên lạc và các hoạt động phát triển phù hợp với lứa tuổi. Cần hạn chế việc tự do truy cập mạng xã hội, trò chơi trực tuyến và các nội dung không phù hợp.
Nhóm từ 12 đến dưới 16 tuổi: Có thể mở rộng quyền sử dụng nhưng phải gắn với trách nhiệm, giới hạn thời gian, cơ chế kiểm soát nội dung và các biện pháp bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Quản lý việc trẻ sử dụng điện thoại trong trường học
Về giải pháp, theo luật sư Đồng, quản lý việc sử dụng điện thoại thông minh trong trường học là giải pháp cần được ưu tiên triển khai trước khi tính đến việc ban hành một lệnh cấm trên phạm vi toàn xã hội.
Đây là phương án có tính khả thi cao hơn, phạm vi quản lý rõ ràng hơn và ít ảnh hưởng đến quyền tiếp cận công nghệ, thông tin, học tập của trẻ em hơn so với việc cấm tuyệt đối.
Trường học là môi trường có tính tổ chức, có nội quy, có giáo viên quản lý và có mục tiêu giáo dục cụ thể.
Vì vậy, việc xác định thời điểm nào học sinh được sử dụng điện thoại, sử dụng vào mục đích gì, ai có trách nhiệm giám sát và xử lý vi phạm như thế nào sẽ thuận lợi hơn nhiều so với việc kiểm soát toàn bộ hoạt động sử dụng điện thoại của trẻ em trong gia đình và ngoài xã hội.

Cần có quy định phù hợp với từng nhóm tuổi về tiếp cận mạng xã hội, trò chơi trực tuyến... (Ảnh: Hoàng Bích).
Có thể thấy, quy định hiện hành đã thể hiện quan điểm quản lý theo mục đích sử dụng: không cấm tuyệt đối thiết bị, nhưng không cho phép học sinh tự do sử dụng trong giờ học khi không có sự cho phép của giáo viên.
Tuy nhiên, theo tôi, quy định này cần được cụ thể hóa và tổ chức thực hiện nghiêm túc hơn. Luật sư Đồng đề xuất nhà trường cần xây dựng quy chế quản lý điện thoại thông minh theo nguyên tắc: không sử dụng tự do trong giờ học, chỉ sử dụng khi có mục đích chính đáng và được giáo viên hoặc nhà trường cho phép.
Còn ĐBQH Tú Anh cho rằng cần chuyển trọng tâm từ quản lý thiết bị sang quản lý những nguy cơ mà trẻ em phải đối mặt trên môi trường số.
Trước hết cần có quy định phù hợp với từng nhóm tuổi về tiếp cận mạng xã hội, trò chơi trực tuyến, các dịch vụ có nguy cơ gây nghiện hoặc ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của trẻ.
Việc xác minh độ tuổi, thiết lập chế độ bảo vệ trẻ em, giới hạn một số tính năng tương tác và kiểm soát nội dung không phù hợp phải trở thành trách nhiệm của các nền tảng cung cấp dịch vụ.
Các nền tảng không thể chỉ đưa ra điều khoản sử dụng rồi chuyển trách nhiệm bảo vệ trẻ em cho gia đình. Cần kiểm soát những cơ chế thiết kế có khả năng thúc đẩy trẻ sử dụng kéo dài, như tự động phát nội dung liên tục, thông báo dồn dập hoặc thuật toán liên tục đề xuất nội dung nhằm giữ chân người dùng, nhất là đối với tài khoản trẻ em.
Với nhà trường, cần có quy định rõ về sử dụng điện thoại trong giờ học và các hoạt động giáo dục. Đồng thời, giáo dục kỹ năng số phải bao gồm khả năng nhận diện thông tin sai lệch, phòng tránh lừa đảo, xâm hại trên mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và hình thành thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh.
Cùng với đó, cha mẹ phải có trách nhiệm quyết định thời điểm, mục đích và điều kiện cho con sử dụng điện thoại phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành và nhu cầu thực tế.
Với trẻ nhỏ, việc sử dụng cần có sự hướng dẫn, giám sát trực tiếp, khi trẻ lớn hơn, cần từng bước trao quyền tự chủ đi đôi với trách nhiệm.