Chiều 28/9, tiếp tục chương trình Hội nghị đại điểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, các ĐBQH cho ý kiến nhóm dự án Luật thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, môi trường.
Đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến
Tham gia góp ý kiến dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Tp.Hải Phòng) nhấn mạnh, điện là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, đồng thời gắn với sinh hoạt hằng ngày của từng gia đình.
Do đó, cần một cơ chế đủ sức huy động đầu tư phát triển nguồn điện, lưới điện, bảo đảm cung cấp điện ổn định và an ninh năng lượng quốc gia. Nhưng cũng chính vì tính thiết yếu đó, mọi thay đổi trong cơ chế giá điện cần được xem xét hết sức thận trọng dưới góc độ quyền lợi của người sử dụng điện.
Liên quan đến nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của các cơ chế giá mới, liên quan đến các quy định dự kiến sửa đổi tại Điều 50 và Điều 51 của Luật Điện lực.
Dự thảo Điều 51 đặt ra nguyên tắc giá hợp đồng mua bán điện bảo đảm thu hồi chi phí đầu tư, chi phí tài chính, chi phí vận hành, nhiên liệu, các chi phí hợp lý, hợp lệ khác và mức lợi nhuận hợp lý. Dự thảo cũng mở rộng cơ sở áp dụng những thành phần giá, dịch vụ và cơ chế khuyến khích phù hợp với các loại hình nguồn điện, hệ thống lưu trữ điện.
ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Ảnh: Media Quốc hội).
Đại biểu cho rằng định hướng này có cơ sở: nếu không có khả năng thu hồi vốn và mức lợi nhuận hợp lý thì khó thu hút nguồn lực đầu tư dài hạn cho ngành điện.
Tuy nhiên, vấn đề Quốc hội cần quan tâm là: chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào do nhà đầu tư chịu trách nhiệm, và trong trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả? Không thể đánh đồng mọi khoản chi thực tế của một dự án với chi phí hợp lý mà xã hội phải gánh chịu.
Nếu một khoản đầu tư thiếu hiệu quả, chậm tiến độ hoặc không phát huy được công suất như dự kiến, cần có nguyên tắc phân định trách nhiệm rõ ràng.
Ngược lại, những chi phí thực sự cần thiết để bảo đảm cung cấp điện an toàn, ổn định cũng phải được ghi nhận đúng để duy trì khả năng đầu tư của ngành.
Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát để thể hiện rõ ở cấp luật nguyên tắc kiểm soát chi phí, công khai và phân bổ rủi ro một cách hợp lý giữa các chủ thể. Các phương pháp tính giá, mức lợi nhuận và quy trình cụ thể thuộc phần Chính phủ quy định chi tiết.
Khi xây dựng nghị định, Chính phủ cần đặc biệt chú ý cơ chế kiểm tra, kiểm toán chi phí; loại trừ chi phí không hợp lý do quản trị hoặc đầu tư kém hiệu quả và làm rõ cách xử lý khi chi phí phát sinh tác động đến giá bán lẻ điện.
Cùng với đó, dự thảo Điều 50 đề cập lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện. Theo đại biểu, đây là những định hướng có thể góp phần sử dụng điện hiệu quả và phản ánh đúng hơn chi phí cung cấp điện.
"Nhưng tác động của chúng không giống nhau đối với mọi hộ gia đình. Có những hộ có thể chủ động chuyển thời gian sử dụng điện; cũng có những hộ không có khả năng đó vì điều kiện làm việc, sinh hoạt hoặc nhu cầu chăm sóc người bệnh", bà Nga nêu.
Vì vậy, đại biểu đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến, thay vì chỉ xem xét từng cơ chế riêng biệt.
Hồ sơ cần cho thấy, theo một số kịch bản cụ thể, hóa đơn điện của các nhóm hộ và chi phí điện của các nhóm doanh nghiệp có thể thay đổi như thế nào. Khi quy định chi tiết lộ trình áp dụng giá điện theo giờ, Chính phủ cần bảo đảm điều kiện đo đếm chính xác, khả năng để người sử dụng điện kiểm tra số liệu và hóa đơn, việc thông tin đầy đủ trước khi áp dụng, cũng như phương án đối với nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng.
Tương tự, lộ trình xóa bỏ bù chéo cần đi cùng đánh giá rõ nhóm nào chịu tác động tăng chi phí và giải pháp an sinh phù hợp.
Theo nữ đại biểu, giá điện hợp lý không đồng nghĩa với giá điện thấp bằng mọi cách, bởi thiếu nguồn lực đầu tư cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến an ninh cung cấp điện. Nhưng giá điện hợp lý cũng không thể là cơ chế chuyển mọi rủi ro và chi phí của hoạt động đầu tư, kinh doanh sang người sử dụng điện.
Điều cần là một khuôn khổ minh bạch, trong đó nhà đầu tư có cơ hội thu hồi chi phí chính đáng, đơn vị điện lực có động lực nâng cao hiệu quả, còn người dân biết mình đang trả tiền cho những khoản chi phí nào và được bảo vệ trước các khoản chi không hợp lý.
Từ góc độ đó, bà đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ thêm nguyên tắc nêu trên trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật; đồng thời bổ sung phần đánh giá tác động tổng hợp đối với giá bán lẻ và hóa đơn điện.
Lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ
Tham gia vào Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, ĐBQH Tô Ái Vang (đoàn Tp.Cần Thơ) cho biết, hiện nay, cơ chế giá mua bán điện trực tiếp và thị trường buôn bán điện cạnh tranh đã có bước tiến, nhưng khâu xác định giá điện và đàm phán hợp đồng mua bán điện vẫn còn là điểm nghẽn.
ĐBQH Tô Ái Vang (Ảnh: Media Quốc hội).
Thực tế, giá bán lẻ điện sinh hoạt vẫn mang tính trợ giá và điều tiết để bảo vệ đời sống nhân dân. Tuy nhiên, điều này vô hình làm triệt tiêu động lực tham gia của các nguồn điện sạch giá cao, có thể người dân sẽ gặp phải thiếu điện cục bộ vào mùa cao điểm.
Đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị, cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung vào dự thảo luật, giao Chính phủ ban hành cơ chế đặc thù cho phép cam kết tỉ lệ sản lượng điện bao tiêu tối thiểu dài hạn một cách thích hợp và cơ chế chuyển đổi giá nhiên liệu đầu vào, giá bán điện trong hợp đồng mua bán điện đã được ký kết.
Việc luật hóa tạo hành lang minh bạch, tránh cơ chế xin – cho tách biệt cho từng dự án, ngăn ngừa tiêu cực và rủi ro pháp lý cho cơ quan quản lý.
Làm rõ về lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường cho khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết sau này Chính phủ sẽ ban hành các lộ trình để áp dụng giá bán lẻ điện bình quân để ít ảnh hưởng nhất đến sinh hoạt của người dân.
