Ngày 31/10, Quốc hội tiếp tục thảo luận ở hội trường về tình hình kinh tế - xã hội, ngân sách Nhà nước.
Thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh với chính sách
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Trần Thị Vân (đoàn Tp.Bắc Ninh) kể 4 câu chuyện từ thực tiễn trước Quốc hội.
Câu chuyện thứ nhất là một đoạn đường cao tốc được sửa chữa, cơ quan chức năng đặt biển báo hạn chế tốc độ để bảo đảm an toàn cho người tham gia giao thông. Nhưng khi đường đã sửa xong, mặt đường thông thoáng, điều kiện lưu thông được khôi phục thì biển hạn chế tốc độ vẫn còn đó. Người dân vẫn phải đi theo tốc độ giới hạn.
"Đây là độ trễ trong việc chấm dứt chính sách khi điều kiện thực tế đã thay đổi", đại biểu cho hay.
ĐBQH Trần Thị Vân (Ảnh: Media Quốc hội).
Câu chuyện thứ hai là có vốn đầu tư công, có dự án, có nhà thầu nhưng giá vật liệu xây dựng công bố thấp hơn nhiều so với giá thị trường. Nhà thầu chưa triển khai đã đứng trước nguy cơ thua lỗ, dự án chậm tiến độ, vốn đầu tư không thể giải ngân. Theo đại biểu, đây là độ trễ trong điều chỉnh chính sách trước biến động của thị trường.
Câu chuyện thứ ba là sau sắp xếp đơn vị hành chính, có trụ sở công dôi dư; doanh nghiệp giáo dục có nhu cầu và sẵn sàng đầu tư xây dựng trường học. Nhưng đề xuất sử dụng đất lại bị từ chối với lý do chưa phù hợp quy hoạch đất giáo dục, mặc dù khoản 2 Điều 6 Nghị quyết 248 của Quốc hội đã có cơ chế cho phép chuyển mục đích sử dụng đất trụ sở cơ quan sang đất giáo dục khi chưa có quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất.
"Đây là độ trễ trong tổ chức thực hiện chính sách, khiến nguồn lực sẵn có chưa được khai thác", đại biểu nêu rõ.
Câu chuyện thứ tư được đại biểu kể trước Quốc hội là tại Phật Sơn, Trung Quốc, một quán lẩu gà bất ngờ nổi tiếng trên mạng xã hội thu hút hàng nghìn khách mỗi ngày, gây áp lực giao thông và hạ tầng công cộng.
Chính quyền địa phương không thụ động chờ đợi hay vội vàng hạn chế hoạt động kinh doanh, mà chủ động mở bãi đỗ xe, cải thiện giao thông, bố trí nhà vệ sinh, lực lượng hỗ trợ và kết nối các dịch vụ du lịch lân cận. Từ một quán ăn nhỏ, họ tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho cả khu vực.
"Đây là cách chính quyền phản ứng nhanh, chuyển một hiện tượng thị trường thành cơ hội phát triển", đại biểu nêu.
Từ 4 câu chuyện trên, theo đại biểu Vân, chúng ta không thiếu chính sách, mà đang thiếu một cơ chế phản ứng đủ nhanh và một tinh thần dám chịu trách nhiệm để kết nối những nguồn lực riêng lẻ thành động lực và cơ hội để phát triển, độ trễ trong phản ứng chính sách và tổ chức thực thi đang là điểm nghẽn lớn của năng lực quản trị và điều hành.
Để khắc phục vấn đề này, đại biểu đoàn Tp.Bắc Ninh kiến nghị, thiết lập cơ chế cảnh báo sớm và phản ứng nhanh đối với chính sách.
Khi quy định bộc lộ bất cập, ảnh hưởng trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp, phải chủ động rà soát, điều chỉnh hoặc chấm dứt, không chờ đến kỳ tổng kết, sửa đổi. Mỗi vướng mắc phải có cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn xử lý cụ thể.
Cùng với đó, quy định thời hạn phản ứng đối với những vấn đề cấp bách, tác động lớn đến sản xuất, kinh doanh và đầu tư.
Đại biểu cũng đề xuất, cần có cơ chế tiếp nhận, phân loại, xác định cơ quan chủ trì và thời hạn trả lời. Từ đó chấm dứt tình trạng kiến nghị chuyển qua nhiều cấp nhưng không xác định được ai chịu trách nhiệm cuối cùng và khi nào có kết quả.
Bà cũng cho rằng, phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý bằng quy trình, thủ tục sang quản lý theo mục tiêu và kết quả thực chất. Đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra và đánh giá cán bộ.
"Cần phân biệt rõ hành vi cố ý vi phạm, vụ lợi với những trường hợp chủ động đổi mới, dám đề xuất, dám chịu trách nhiệm trong khuôn khổ pháp luật nhưng gặp rủi ro khách quan. Nếu không làm rõ điều này, tâm lý sợ sai, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm sẽ tiếp tục cản trở sự phát triển" đại biểu Vân nói.
Đồng thời kiến nghị, Quốc hội và Chính phủ cần xây dựng cơ chế đánh giá độ trễ chính sách, coi đây là tiêu chí quan trọng để đánh giá năng lực điều hành. Cần đo lường thời gian từ khi phát hiện vướng mắc đến khi xử lý; từ khi tiếp nhận kiến nghị đến khi có kết quả thực chất.
Cùng với đó, tăng cường giám sát của Quốc hội đối với những chính sách chậm triển khai, kiến nghị kéo dài và những cơ hội phát triển bị bỏ lỡ do chậm thực thi.
Nhiều tuyến đường đầu tư hàng trăm tỷ đồng không thể thông xe
Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị) nhắc đến những bất cập về đấu nối các tuyến BOT giao thông.
Đại biểu cho rằng, đến nay, nhiều tuyến đường địa phương đầu tư hàng trăm tỷ đồng không thể thông xe vì nhà đầu tư BOT không cho đấu nối, sợ giảm doanh thu. Điều này dẫn đến xe phải dồn vào đường liên thôn, liên xã, phá hỏng hạ tầng dân sinh, tiềm ẩn tai nạn giao thông và gây lãng phí nguồn lực đầu tư công.
ĐBQH Nguyễn Khánh Vũ (Ảnh: Media Quốc hội).
Nêu thực tế, ông Vũ cho biết tại Quảng Trị, đường Điện Biên Phủ đầu tư 165 tỷ đồng từ nguồn vốn Ngân hàng Thế giới, hoàn thành từ giữa năm 2023 và đường Dinh Mười đầu tư 91 tỷ đồng từ vốn Ngân hàng Phát triển châu Á, đến nay vẫn chưa thể nối vào các đoạn Quốc lộ 1 BOT của cùng một nhà đầu tư, trong đó có tuyến tránh Đồng Hới.
"Hơn 250 tỷ đồng nằm chờ, nhà tài trợ có thể đóng khoản vay ngay trong năm 2026", đại biểu Quốc hội cho biết.
Đại biểu cũng cho biết dù cơ quan quản lý đường bộ đã cấp phép thi công nút giao theo Luật Đường bộ 2024, nhưng nhà đầu tư không bàn giao mặt bằng, buộc công trình phải dừng thi công.
Theo đại biểu, Luật PPP sửa đổi năm 2024, 2025 và Nghị định 122/2026 đã cho phép Nhà nước chia sẻ giảm doanh thu, chấm dứt hợp đồng trước hạn BOT ký trước năm 2021. Nhưng Nghị định 122 chỉ cho phép chia sẻ khi doanh thu đã giảm dưới 75% suốt 3 năm, tức chỉ dừng ở mức xử lý hậu quả.
Do chưa có cơ chế bù đắp ngay khi Nhà nước mở đấu nối theo quy hoạch, nên nhà đầu tư không bàn giao, còn địa phương không phải bên ký hợp đồng nên không thể đàm phán.
Đại biểu đề nghị Chính phủ giao Bộ Xây dựng rà soát toàn quốc các dự án BOT vướng đấu nối, phân loại nguyên nhân, trách nhiệm, kinh phí và bổ sung vào quy định hướng dẫn Luật PPP cơ chế xử lý ngay khi mở đấu nối theo quy hoạch, có tiêu chí rõ ràng và kiểm toán độc lập.
Với dự án đấu nối thiết yếu vượt khả năng ngân sách địa phương, đại biểu Vũ đề nghị bố trí nguồn Trung ương để bù đắp hoặc mua lại quyền thu phí.
Đại biểu cũng đề nghị Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng cho vay BOT tham gia đàm phán, cơ cấu lại nợ, giảm lãi vay theo đúng cơ chế của Nghị định 122, không chuyển nhóm nợ trong thời gian dự án bị ảnh hưởng.
