Độc đáo Tết của người Mường: Đồ vật được tẩy trần để... ăn Tết

Độc đáo Tết của người Mường: Đồ vật được tẩy trần để... ăn Tết

Thứ 7, 25/01/2020 | 14:00
Tết của bà con dân tộc Mường đến sớm hơn người Kinh 1 ngày. Theo phong tục, nhà ai có chiếc đuôi cá to nhất, người nào đi vác được nước nguồn về đầu tiên trong đêm Giao thừa thì năm ấy nhà đó ăn Tết to nhất, may mắn cả năm. Trong 3 ngày Tết, không chỉ con người không phải làm việc mà ngay cả đồ vật cũng được người Mường tẩy trần sạch sẽ, cho nghỉ ngơi.

Lễ tẩy trần cho... cuốc xẻng

Một buổi chiều mùa xuân ấm áp, lộc non đua nở khắp hai bên đường, chúng tôi đã về thăm miền đất xã Bình Thanh, huyện Cao Phong, Hòa Bình để tìm hiểu về những phong tục tập quán độc đáo của người dân tộc Mường.

Tiếp chúng tôi là một vị cao niên, uy tín trong làng, ông Nguyễn Văn Thương (ở xóm Mỗ 2). Trong căn nhà sàn xinh xắn, chúng tôi rất ấn tượng với những vật dụng, đồ đạc mang bản sắc của người Mường. Đầu tiên phải kể đến những chiếc cồng, chiếc chiêng được gia chủ treo ở vị trí trang trọng nhất trong ngôi nhà. Tiếp đến là những quả còn để chơi trong mỗi độ Tết đến xuân về. Quả còn còn có ý nghĩa như một quả cầu tình yêu, gắn kết đôi nam nữ đến với nhau qua những màn ném giao duyên tình tứ. Rồi đến những chiếc khèn, vô số đầu thú rừng, đuôi cá... chiến lợi phẩm trong những cuộc đi săn. Tất cả đều mang ý nghĩa vô cùng quan trọng trong tâm thức của người Mường.

Sau ly rượu mời thấm đượm tình cảm mến khách, sự nồng hậu của gia chủ, chúng tôi như được hóa thân thành những chàng trai, cô gái Mường khoác trên mình bộ quần áo dân tộc, hoa văn sặc sỡ đi trẩy hội xuân khi chăm chú lắng nghe gia chủ kể chuyện về Tết của người Mường.

Tin nhanh - Độc đáo Tết của người Mường: Đồ vật được tẩy trần để... ăn Tết

Hoạt động vui chơi trong Tết.

Theo lời kể của gia chủ, đối với người Mường, Tết Nguyên đán được coi là cái Tết quan trọng nhất, to nhất trong năm. Đặc biệt, người Mường đón Tết trước người Kinh 1 ngày. Không quá cầu kỳ với mâm cao, cỗ đầy... nhưng thờ cúng tổ tiên là một phần không thể thiếu trong mỗi gia đình khi Tết đến, xuân về. Cũng vì lẽ đó, tục thờ cúng tổ tiên đã trở thành nét đẹp văn hóa khó phai mờ đối với những người con đất Mường.

Theo chia sẻ của ông Nguyễn Văn Thương, để chuẩn bị cho một cái Tết thật trọn vẹn, chu toàn, bắt đầu từ 23, 24 (Âm lịch), trước khi mời ông bà tổ tiên về ăn Tết, người Mường huy động tất cả các anh em, họ mạc trong gia đình, dòng họ (chủ yếu là nam giới: con trai, con rể, cháu trai) tựu về cùng đi sửa sang mồ mả ông bà. Đến ngày 27 tháng Chạp, chị em nô nức mang đồ đạc ra suối “tổng vệ sinh”. Ngay cả các nông cụ như: Cày, bừa, cuốc, xẻng cũng được rửa sạch sẽ để chúng cùng ăn Tết... Đây là hình thức tẩy trần, sạch sẽ để đồ vật và con người cùng đón năm mới, như thế mới gặp nhiều may mắn, an lành.

Thường vào ngày 28 Tết, các gia đình lại quây quần gói bánh chưng, bánh uôi. Những thứ bánh này thường gói lá và luộc trong những nồi lớn ninh hàng giờ. Tại những làng Mường, đàn bà phải giã bột, pha bột để làm bánh trong những ngày cuối năm và đảm nhiệm cả việc luộc bánh.

Khác với người Kinh cúng đồ mặn từ chiều 30 Tết thì người Mường chỉ cúng đồ chay. Mâm cỗ chay chiều 30 Tết sẽ có bánh chưng, bánh kẹo, thuốc lá với ý nghĩa “ăn chay cho sạch mồm sạch miệng, ăn bánh cho sạch ruột, sạch dạ” và trước khi mời các cụ, ông bà tổ tiên về ăn Tết, người Mường phải đánh 3 hồi chiêng để các cụ biết hôm nay là Tết.

Không chỉ cúng mời thổ công, thổ địa, tổ tiên về ăn Tết; người Mường còn khấn mời gia súc (trâu, bò...), các dụng cụ nông nghiệp (cày, bừa, cuốc, cối giã gạo... ) về hưởng lộc vì đã có công giúp gia chủ trong công việc đồng áng, làm ra lúa gạo trong suốt một năm qua.

Hôm sau, các gia đình mới bắt đầu cúng rượu thịt. Để thể hiện tấm lòng hiếu thảo của con cháu, mỗi gia đình ai có gì mang nấy như rượu thịt, đầu lợn, quần áo, giấy dép... hầu hết toàn đồ dùng thật đến nhà người con trưởng để cùng tổ tiên. Khi hết tuần hương, đồ ăn có thể hạ xuống cho con cháu cùng thụ lộc, còn đồ dùng chỉ cần hơ qua lửa là mọi người có thể mang về dùng.

Nhiều phong tục Tết độc đáo chỉ có ở đất Mường

Với giọng kể trầm ấm, xen lẫn sự vui tươi, ông Thương cho biết, cuối năm, gia đình nào cũng tất bật vệ sinh nhà cửa, cùng với đó, bất kể đồ vật gì trong nhà cũng phải được sửa sang như mới, kim phải tháo hết chỉ cũ, bồ gạo, hũ muối phải được đổ đầy, đèn dầu không được tắt, lửa trong bếp lúc nào cũng phải cháy để cho nhà cửa ấm cúng, may mắn cả năm.

Tin nhanh - Độc đáo Tết của người Mường: Đồ vật được tẩy trần để... ăn Tết (Hình 2).

Một số hình ảnh Tết độc đáo của người Mường.

Trước Tết vài ngày, những gia đình Mường sẽ giết một con vật lớn để cúng tổ tiên. Con vật cúng tổ tiên có thể là con vật săn bắn được nhưng thường người Mường làm thêm con lợn hoặc con trâu hay một số gà vịt thêm vào con vật săn được nếu con vật này nhỏ quá. Năm đó, gia đình nhà nào treo lên cái đuôi cá to nhất, có thủ lợn to nhất thể hiện gia đình năm đó ăn Tết to nhất, sung túc nhất.

Đêm Giao thừa, chuông sang canh điểm sang thời khắc của năm mới, gia đình nhà nào đến mó nước đầu tiên, vác được nước nguồn về thì năm đó sẽ may mắn, năm đấy sẽ được nhiều trâu bò, mùa màng bội thu. Nước này sẽ được đặt lên bàn thờ, sau đó đổ vào chum, vại dùng để rửa mặt, ăn uống.

Đặc biệt, trong mấy ngày Tết, sân, nhà và mọi người trong gia đình không được tắm gội, không được quét nhà; rác được để gọn vào một chiếc sọt trong nhà, tuyệt đối không vứt xuống sân, tránh tình trạng ma đói, ma khát đến ăn, mang đến xui xẻo cho gia chủ. Sau 3 ngày Tết, người Mường sẽ chọn một ngày động thổ, chọn ngày để quét sân, xay lúa hay chặt củi. 5 đến 7 ngày sau sẽ chọn ngày tốt để khai hạ.

Vì mấy ngày Tết không làm gì ngoài ăn cơm, uống rượu và đi du xuân nên người Mường thả rông gia súc như trâu bò trên rừng. Lúc này, nếu gia súc của nhà này ăn lúa ngô nhà khác thì họ cũng đều vui vẻ chấp nhận, không trách giận, bắt đền gì nhau.

Người Mường có tục lệ “Trâu ra đồng ăn cỏ, người đến nhà ăn cơm”. Chính vì vậy, trong mấy ngày Tết, cứ đến nhà người Mường, dù no dù đói cũng phải ngồi vào mâm ăn cơm, uống chén rượu cùng gia chủ, như vậy mới thể hiện sự quý mến, tôn trọng nhau. Người Mường tâm niệm, khách càng say càng thể hiện quý gia chủ, gia chủ càng sung sướng.

Sáng mùng Một, thay vì mừng tuổi nhau thì người Mường cho lợn ăn, cho gà ăn với nguyện vọng no đủ, mình phải quan tâm, chăm sóc đến nó để nó nuôi sống mình, làm giàu cho mình. Trong 3 ngày Tết, các thành viên trong gia đình chọn cho mình bộ trang phục mới nhất, đẹp nhất, ăn bữa cơm sáng rồi đi chúc Tết các gia đình trong họ, trong Mường, bản. Người phụ nữ Mường trong ngày Tết thì không phải nấu cơm mà chỉ mặc váy đẹp đi chơi, cơm nước là do người đàn ông.

Dân làng tổ chức vui chơi các trò chơi dân gian truyền thống như ném còn, đánh mảng, đánh khăng, bắn nỏ, kéo co, hát đối đáp... xen lẫn tiếng cồng, tiếng chiêng âm vang càng làm không khí những ngày xuân sôi nổi, náo nhiệt. Những người con đất Mường cùng tấu lên những điệu nhạc, nói lời hay, ý đẹp, cầu chúc cho gia chủ sang năm mới ăn nên làm ra, mùa màng bội thu.

Nguyễn Thúy

Con đường lạc lối của nam sinh viên dân tộc Mông từng là niềm tự hào của bản biên giới

Chủ nhật, 29/12/2019 | 15:12
Là một trong số ít thanh niên được xuống thành phố theo học trường đại học, Mùa Bá Xềnh trở thành niềm tự hào không những của gia đình mà cả bà con dân bản. Thế nhưng, chàng sinh viên này đã không thể thoát khỏi được sự cám dỗ hoa lệ “đất ăn chơi”, rơi vào con đường mua bán ma túy.

Bất ngờ với lá đơn của 14 hộ dân đồng bào dân tộc

Thứ 6, 08/11/2019 | 20:11
14 hộ dân chủ yếu là đồng bào dân tộc như: Chứt, Bru-Vân Kiều đang sinh sống tại các bản, làng thuộc các xã của huyện miền núi Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình đều làm đơn xin ra khỏi hộ nghèo, cận nghèo.

Nguồn gốc và phong tục của Tết trung thu

Thứ 6, 13/09/2019 | 07:00
Tết Trung thu là ngày lễ đoàn viên, ở nhiều nước trong khu vực châu Á, người ta coi Trung thu như một ngày trọng lễ và được tổ chức linh đình.
Cùng tác giả

Thấy gì từ số lợi nhuận "khủng" của doanh nghiệp bán bảo hiểm xe máy bắt buộc?

Thứ 2, 25/05/2020 | 14:10
Nếu chia bình quân cho 29 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ đang bán bảo hiểm bắt buộc xe máy, thì doanh thu mảng này của mỗi công ty bảo hiểm vào khoảng 26,3 tỷ đồng/năm.

Thi trắc nghiệm môn Toán: Học sinh lười tư duy, chỉ học mẹo làm trắc nghiệm

Thứ 4, 06/11/2019 | 07:30
Hình thức thi trắc nghiệm môn Toán sẽ khiến cách dạy và học bị thay đổi. Lúc đó, thầy cô chỉ dạy học sinh cách làm bài thi trắc nghiệm sao cho đạt kết qua cao bằng cách mẹo làm bài. Còn học sinh chỉ khoanh tối đa các phương án đúng, còn lại là khoanh xác xuất.

Hoang mang vì sếp bỗng đi công tác cả tuần trước 20/10

Thứ 6, 18/10/2019 | 09:00
Sếp nam bỗng đi công tác cả tuần trước 20/10, lịch công tác "bất thường" khiến các chị em hoang mang về những lời hứa, những món quà ngày Phụ nữ Việt Nam.

Nhức nhối vết chém ngang lưng đỉnh Mã Pí Lèng

Thứ 6, 04/10/2019 | 12:06
Đỉnh Mã Pí Lèng (huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang) từ lâu đã được đánh giá là một trong những điểm quan sát toàn cảnh vào loại đẹp nhất ở Việt Nam. Nơi đây là di sản đặc sắc về địa chất, cảnh quan và là ước mơ chiêm ngưỡng của bao du khách nước ngoài.

Sóc Trăng lắp camera nhà riêng cán bộ: Cẩn trọng mức kinh phí tiền tỷ

Thứ 2, 30/09/2019 | 06:48
Những ngày qua, người dân tỉnh Sóc Trăng xôn xao trước thông tin ông Huỳnh Văn Sum, Phó Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng ký quyết định số 1542-QĐ/TU về việc cấp kinh phí lắp đặt camera an ninh nhà riêng của các đồng chí trong ban Thường vụ Tỉnh ủy.
Cùng chuyên mục

Đề xuất đầu tư làm đường nối cao tốc Pháp Vân-Cầu Giẽ và Vành đai 3

Thứ 4, 18/05/2022 | 21:04
Tổng mức đầu tư của tuyến đường nối cao tốc Pháp Vân-Cầu Giẽ và Vành đai 3 là hơn 3.241 tỷ đồng bằng ngân sách thành phố Hà Nội.

Thu phí không dừng: Lập đường dây nóng hỗ trợ chủ xe trên cao tốc Hà Nội - Hải Phòng

Thứ 4, 18/05/2022 | 21:03
Tổng cục Đường bộ Việt Nam vừa công bố số điện thoại hỗ trợ chủ phương tiện khi thí điểm cao tốc Hà Nội - Hải Phòng chỉ có thu phí tự động không dừng.

Ngày 18/5, ghi nhận 1.831 ca Covid-19, có 1.557 ca cộng đồng

Thứ 4, 18/05/2022 | 19:18
Từ 16h ngày 17/5 đến 16h ngày 18/5, trên Hệ thống Quốc gia quản lý ca bệnh Covid-19 ghi nhận 1.831 ca nhiễm mới.

Trong 24 giờ qua, Khánh Hòa xét nghiệm Covid-19 cho 127 lượt người

Thứ 4, 18/05/2022 | 18:35
Trong 24 giờ qua, tỉnh Khánh Hòa đã thực hiện xét nghiệm test nhanh kháng nguyên cho 99 lượt người, xét nghiệm RT-PCR cho 28 lượt người.

Đà Nẵng tăng mức đầu tư dự án nạo vét sông Cổ Cò hơn 200 tỷ đồng

Thứ 4, 18/05/2022 | 14:35
Với mức tăng thêm gần 214,5 tỷ đồng, tổng mức đầu tư của dự án này sau khi điều chỉnh là hơn 800,3 tỷ đồng.
     
Nổi bật trong ngày

Gia Lai: Xem xét kỷ luật lãnh đạo xã bỏ nhiệm sở đi du lịch

Thứ 4, 18/05/2022 | 08:07
Qua kiểm tra đột xuất trụ sở UBND xã Lơ Ku, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai đoàn kiểm tra phát hiện dàn lãnh đạo xã bỏ nhiệm sở cùng nhau đi du lịch.

Đảm bảo cam kết vốn ngân sách địa phương tham gia 3 dự án cao tốc

Thứ 4, 18/05/2022 | 07:38
Các tuyến cao tốc Khánh Hòa-Buôn Ma Thuột, Biên Hòa-Vũng Tàu và Châu Đốc-Cần Thơ-Sóc Trăng sẽ được trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại kỳ họp thứ 3 tới.

Đà Nẵng tăng mức đầu tư dự án nạo vét sông Cổ Cò hơn 200 tỷ đồng

Thứ 4, 18/05/2022 | 14:35
Với mức tăng thêm gần 214,5 tỷ đồng, tổng mức đầu tư của dự án này sau khi điều chỉnh là hơn 800,3 tỷ đồng.

Lễ hội Làng Sen 2022: Hoạt động chính trị, văn hóa có ý nghĩa quan trọng

Thứ 4, 18/05/2022 | 13:46
Lễ hội Làng Sen năm 2022 được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, diễn ra trong 3 ngày (từ 17-19/5) tại thành phố Vinh và huyện Nam Đàn.

Trong 24 giờ qua, Khánh Hòa xét nghiệm Covid-19 cho 127 lượt người

Thứ 4, 18/05/2022 | 18:35
Trong 24 giờ qua, tỉnh Khánh Hòa đã thực hiện xét nghiệm test nhanh kháng nguyên cho 99 lượt người, xét nghiệm RT-PCR cho 28 lượt người.