Trong bối cảnh an ninh thay đổi và các phương tiện không người lái (drone) ngày càng phổ biến, Phó Đô đốc Rune Andersen, Tư lệnh Bộ Chỉ huy tác chiến hỗn hợp Na Uy, vừa lên tiếng khẳng đỉnh vai trò thiết yếu của các chiến hạm cỡ lớn trên biển.
Phát biểu tại Diễn đàn Tương lai Đại Tây Dương ở Oslo đầu tuần trước, ông Andersen khẳng định, hải quân vẫn cần các tàu chiến cỡ lớn để duy trì sự hiện diện liên tục trên biển trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trong môi trường khắc nghiệt, điều mà các drone giá rẻ chưa thể đảm nhận một mình.
Một minh chứng rõ nét cho vai trò của drone trên chiến trường hiện đại có thể kể đến là cuộc xung đột đang diễn ra giữa Nga và Ukraine, nơi các phương tiện giá rẻ với số lượng lớn có thể chiếm ưu thế trước những nền tảng đắt tiền.
Ông Andersen đồng ý rằng hải quân cần tận dụng các công nghệ tự hành và khả năng kết nối, nhưng khuyến nghị về việc xây dựng một đội tàu hỗn hợp gồm cả tàu có người lái và các nền tảng không người lái.
Ông nhấn mạnh rằng các đồng minh cần liên tục đánh giá xem liệu cơ cấu lực lượng hiện tại đã phù hợp hay chưa, bởi "các cơ hội thay đổi rất nhanh, vì vậy kế hoạch của chúng ta không thể là những gì cố định, bất biến".

Drone đang buộc hải quân phải thay đổi nhanh chóng để thích ứng, nhưng các chiến hạm cỡ lớn vẫn không thể bị thay thế hoàn toàn ở các vùng biển mở như Bắc Đại Tây Dương. Ảnh: Royal Navy
Đồng thời, vị chỉ huy cũng lưu ý rằng Bắc Đại Tây Dương khác biệt hoàn toàn so với Biển Baltic hay Biển Đen.
"Chúng ta đang nói đến sự hiện diện thường trực – kéo dài hàng tuần, hàng tháng – trong một môi trường vô cùng khắc nghiệt. Điều này khác biệt rất lớn so với các vùng biển kín gió hơn như Biển Baltic hay Biển Đen", ông Andersen giải thích.
"Hơn nữa, chúng ta không chỉ bàn về tương lai của chiến tranh, mà còn về tương lai của hòa bình – một tương lai đầy bất ổn, khác xa với kiểu hòa bình mà chúng ta từng quen thuộc", ông nói.
Ông cho biết, các lực lượng hải quân sẽ đảm nhận nhiều nhiệm vụ, từ thực thi pháp luật trên biển đến các hoạt động phối hợp liên cơ quan; trong đó, việc duy trì sự hiện diện liên tục chính là minh chứng cho quyết tâm của quốc gia. Ngoài ra, hỏa lực mạnh vẫn là yếu tố then chốt nếu các nỗ lực răn đe thất bại.
"Nếu phải bước vào chiến tranh, chúng ta sẽ chiến đấu từ vị thế của kẻ mạnh. Chúng ta cần triển khai được sức mạnh tấn công hạng nặng đến các khu vực tiền tiêu", ông nhấn mạnh.
Theo ông Tim Ripley, nhà phân tích quân sự, đồng thời là nghiên cứu viên tại Trung tâm An ninh và Quốc phòng thuộc Đại học Lancaster, trong bối cảnh drone đang thay đổi tác chiến trên biển, các chiến hạm mặt nước vẫn chứng minh giá trị của mình.
Lịch sử hải quân đầy những bước ngoặt, nhưng những chiến hạm trên mặt nước – như khinh hạm, khu trục hạm và hộ tống hạm – đã nhiều lần chứng tỏ sự cần thiết và không lực lượng hải quân nào hiện nay muốn từ bỏ chúng.
Trong thế kỷ 21, lý do duy trì các tàu chiến về cơ bản vẫn không thay đổi. Trong thời bình hoặc khi xảy ra khủng hoảng quốc tế, không gì truyền tải thông điệp chính trị hay ngoại giao hiệu quả bằng việc một tàu chiến cỡ lớn xuất hiện tại các vùng biển đang có tranh chấp hoặc tại cảng của một quốc gia đồng minh.
Trong thời chiến, việc kiểm soát một khu vực biển thông qua các hệ thống cảm biến và vũ khí vẫn có thể là điều cần thiết.
Theo vị chuyên gia, những người phản đối việc đầu tư vào các tàu chiến cỡ lớn lập luận rằng các tàu hộ vệ, tàu khu trục và tàu hộ tống giờ đây chẳng khác nào những mục tiêu di động.
Việc tàu tuần dương RFS Moskva của Nga bị đánh chìm ở Biển Đen vào tháng 4/2022, cùng với thành công sau đó của các phương tiện không người lái trên mặt nước của Ukraine trong các cuộc đối đầu với lực lượng hải quân Nga, càng củng cố thêm nhận định rằng cán cân quyền lực trong tác chiến hải quân đang dần thay đổi.
Tuy nhiên, những lập luận cho rằng không còn cần chiến hạm lớn và đắt tiền chỉ đúng với các quốc gia ven biển vốn chỉ muốn ngăn chặn đối phương hoạt động gần vùng biển của mình.

Hình ảnh mô tả một tàu không người lái (USV) triển khai máy bay không người lái (UAS) để đối phó với mối đe dọa từ drone hải quân đang tiến đến. Ảnh: Navy Leaders
Đối với các lực lượng hải quân có phạm vi hoạt động toàn cầu, họ vẫn cần khả năng vận chuyển các đội hình drone đến những chiến trường mới trên khắp thế giới.
Các lực lượng này đang hướng tới việc biến tàu chiến thành "tàu mẹ" cho các đội hình drone chuyên thực hiện nhiệm vụ tấn công, trinh sát hoặc rà phá thủy lôi.
Tàu càng lớn thì càng có thể mang theo và triển khai được nhiều drone hơn. Những "tàu mẹ" này cũng cần có khả năng nhanh chóng phóng một số lượng lớn drone hải quân thông qua các bến tàu hoặc đường dốc.
Sàn đáp cho phép các drone được triển khai liên tục suốt ngày đêm, trong khi không gian nhà chứa bên trong tàu là cần thiết để bảo dưỡng và chuẩn bị cho các drone trước khi xuất phát.
Một số lực lượng hải quân đang cân nhắc hoán cải các tàu đổ bộ tấn công hoặc tàu vận tải đổ bộ để đảm nhận vai trò này.
Trong khi đó, một số khác lại muốn sử dụng các tàu hộ vệ hoặc tàu khu trục cho nhiệm vụ này, nhờ vào khả năng tự phòng vệ hiệu quả trước các mối đe dọa trên mặt biển và trên không.
Như vậy, dù drone đang buộc hải quân phải thay đổi nhanh chóng để thích ứng, các chiến hạm cỡ lớn vẫn không thể bị thay thế hoàn toàn ở các vùng biển mở như Bắc Đại Tây Dương – nơi đòi hỏi sự hiện diện bền bỉ trong môi trường khắc nghiệt, hỏa lực hạng nặng và vai trò vận chuyển, chỉ huy các lực lượng drone trên quy mô lớn.
Lực lượng hỗn hợp là hướng đi, nhưng các nền tảng cỡ lớn vẫn là xương sống không thể thiếu.
Minh Đức (Theo UKDJ, Defence iQ)