Đưa Luật, Nghị quyết vào cuộc sống: Trách nhiệm từ ban hành đến thực thi

Tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV đã xem xét, thảo luận và thông qua 51 luật cùng 39 nghị quyết, chiếm gần 30% tổng số văn bản quy phạm pháp luật của cả nhiệm kỳ. Từ năm 2026, nhiều đạo luật và nghị quyết quan trọng sẽ đồng loạt có hiệu lực, tạo khuôn khổ pháp lý mới cho sự phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn phát triển mới.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản đúng tiến độ, đúng quy trình, mà quan trọng hơn là làm sao để các luật thực sự đi vào cuộc sống, phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản lý và kỳ vọng của cử tri, nhân dân. Đây cũng là vấn đề được các đại biểu Quốc hội đặc biệt quan tâm, với nhiều kiến nghị, giải pháp nhằm bảo đảm tính khả thi và hiệu lực thi hành của hệ thống pháp luật.

Nền móng quan trọng cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI

Trao đổi với Người Đưa Tin, ĐBQH Trương Xuân Cừ (đoàn Hà Nội) đánh giá việc ban hành các luật, nghị quyết trong nhiệm kỳ Quốc hội khoá XV xuất phát từ tình hình thực tiễn.

"Đâu là "điểm nghẽn" còn vướng mắc, không phát huy được hiệu quả thì đều được xem xét, chỉnh sửa", ông Cừ nói và nhấn mạnh những vấn đề lớn như giáo dục, y tế, đột phá trong khoa học công nghệ… đều được xem xét, bàn thảo và có những quyết sách kịp thời.

Trong kỳ họp thông qua khối lượng luật khổng lồ này, theo đại biểu các cơ quan soạn thảo đã hết sức trách nhiệm, cầu thị, tiếp thu đầy đủ và cao nhất các ý kiến góp ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Quốc hội.

"Đồng thời, cần đánh giá cao trách nhiệm của các ĐBQH trong việc tham gia ý kiến, xây dựng pháp luật. Những vấn đề phát sinh từ thực tiễn của từng địa phương, từng lĩnh vực đều được các đại biểu phản ánh kịp thời, đồng thời kiến nghị các giải pháp cần thiết", đại biểu đoàn Hà Nội nhìn lại.

Với rất nhiều luật vừa được thông qua và có hiệu lực từ năm 2026, để luật đi vào thực tiễn cuộc sống, ĐBQH Trương Xuân Cừ cho rằng cần ban hành ngay các nghị định, hướng dẫn, các thông tư.

"Để chính sách nhanh chóng đi vào cuộc sống, không có cách nào hiệu quả hơn là phải sớm ban hành các nghị định, thông tư và văn bản hướng dẫn", ông Cừ nêu và cho rằng Chính phủ cần chỉ đạo các bộ ngành ban hành các thông tư hướng dẫn.

Đồng thời, Chính phủ cần ban hành các nghị định để triển khai thực hiện các luật, nghị quyết để không còn vướng mắc.

Đại biểu bày tỏ tin tưởng cao rằng các luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua sẽ thực sự đi vào cuộc sống, góp phần giải quyết những vấn đề khó và tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế.

Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý rằng tình hình trong nước và quốc tế luôn biến động, còn nhiều khó khăn và thách thức. Vì vậy, bên cạnh việc tích cực triển khai và tìm giải pháp đưa luật vào thực tiễn, cần thường xuyên rà soát, đánh giá để kịp thời phát hiện những quy định bất hợp lý, không còn phù hợp, từ đó sửa đổi, bổ sung cho sát với yêu cầu thực tiễn.

Nhìn lại về công tác lập pháp của Quốc hội nhiệm kỳ khoá XV, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Hải Phòng) cho rằng, nhiệm kỳ Quốc hội khoá XV đã đặt một nền móng rất quan trọng cho nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI thực hiện mục tiêu của mình, kiến tạo và phát triển.

Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV đã xây dựng hàng loạt đạo luật mang tính chất nền tảng, cốt lõi, giúp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI giám sát Chính phủ thực hiện các luật một cách tốt nhất.

Cũng theo đại biểu Sơn, để tháo gỡ các "điểm nghẽn", Quốc hội khoá XV đã ban hành nhiều nghị quyết để tháo gỡ nhưng có thời hạn và nằm trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

"Do vậy, nhiệm kỳ khoá XVI cần phải tổng kết, đánh giá những nghị quyết cơ chế đặc thù và luật hóa thành luật để tạo sự ổn định trong hệ thống pháp luật ở những nhiệm kỳ nhiệm kỳ tiếp theo", ông Sơn lưu ý.

Cùng với đó, cần tăng cường hoạt động giám sát, giám sát văn bản quy định pháp luật. "Đây là trách nhiệm rất nặng nề", ông Sơn nói.

Ban hành kịp thời văn bản hướng dẫn để luật sớm phát huy hiệu quả

Còn ĐBQH Nguyễn Hoàng Bảo Trân (đoàn Tp.Hồ Chí Minh) cho rằng Kỳ họp thứ 10 đã đạt kết quả rất toàn diện. Quốc hội đã xem xét và thông qua số lượng lớn các luật, nghị quyết quan trọng, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ hơn cho phát triển kinh tế -xã hội, cải cách hành chính, tổ chức bộ máy Nhà nước, tăng cường an sinh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

"Quốc hội không chỉ thông qua luật, mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ: thể chế phải đi trước, phải phản ánh được hơi thở của cuộc sống và phải tạo cơ hội phát triển công bằng cho mọi người dân", bà Trân nói.

Với số lượng luật, nghị quyết được thông qua đại biểu Bảo Trân kỳ vọng đây sẽ là nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, minh bạch hơn trong quản lý, hiệu quả hơn trong điều hành, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp. Và đặc biệt là tạo dư địa cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, những động lực then chốt của tăng trưởng.

Để các luật và nghị quyết thực sự đi vào đời sống, theo đại biểu có ba nhiệm vụ trọng tâm đó là Chính phủ phải ban hành văn bản hướng dẫn đầy đủ và kịp thời. "Một đạo luật quan trọng đến mấy, nếu chậm hướng dẫn, cũng khó triển khai", nữ đại biểu nêu ý kiến.

Cùng với đó, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực thi, đặc biệt là ở cấp cơ sở nơi trực tiếp tiếp xúc với người dân. Luật phải được thực hiện đúng tinh thần, không được "mềm hóa" hay làm khác đi trong quá trình áp dụng.

Đồng thời, truyền thông chính sách phải thật hiệu quả. "Người dân hiểu đúng thì mới làm đúng, doanh nghiệp hiểu đúng thì mới yên tâm đầu tư. Đây là yêu cầu hết sức quan trọng và cũng là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị", bà Trân nói.

Phát huy vai trò giám sát từ Trung ương đến địa phương

Ông Cao Mạnh Linh - Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội, cho biết thêm, với khối lượng luật lớn vừa được thông qua, trước tiên Chính phủ, các bộ ngành phải khẩn trương nghiên cứu, tổ chức soạn thảo, ban hành các văn bản quy định chi tiết các luật.

Ông Linh cho biết, các luật hiện nay được xây dựng theo tư duy đổi mới, theo hướng luật khung, quy định những vấn đề chung, còn Chính phủ sẽ ban hành văn bản quy định chi tiết. "Do đó, trách nhiệm của Chính phủ trong thời gian tới là rất nặng nề, phải bảo đảm ban hành kịp thời, đầy đủ các văn bản hướng dẫn", ông nhấn mạnh.

Song song với đó, về phía Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cũng cần tăng cường công tác theo dõi, đôn đốc việc ban hành văn bản quy định chi tiết, bảo đảm luật nhanh chóng đi vào cuộc sống.

Ngay từ tháng 8/2025, chương trình giám sát của Quốc hội cũng đề ra một nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới đó là tăng cường công tác giám sát văn bản.

Điều này nhằm vừa theo dõi, đôn đốc việc Chính phủ ban hành kịp thời các văn bản quy định chi tiết. Đồng thời, theo dõi, đánh giá nội dung các văn bản quy định có phù hợp với luật mà văn bản đó quy định chi tiết hay không và có phù hợp với thực tiễn hay không.

Để đảm bảo các luật đi vào cuộc sống, theo ông Linh, các cơ quan của Quốc hội cũng như Chính phủ, các bộ, ngành cũng phải theo dõi sát sao tình hình thi hành pháp luật, phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri.

"Đây là nội dung rất quan trọng. Đây là nguồn thông tin từ thực tiễn, phản ánh ngay, kịp thời những vướng mắc trong thực tiễn. Cho nên nếu các cơ quan của Quốc hội chủ động nắm bắt được tình hình kiến nghị cử tri, giải quyết kiến nghị cử tri thì sẽ góp phần kiến nghị để hoàn thiện pháp luật. Cùng với đó, Chính phủ hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, như vậy sẽ đảm bảo các chính sách khi được ban hành sẽ đi vào cuộc sống", ông Cao Mạnh Linh nói.

Cùng với đó, để luật đi vào cuộc sống, ông Linh cho rằng cần phải phát huy vai trò giám sát. Tăng cường giám sát không chỉ của Quốc hội mà còn của Hội đồng nhân dân.

"Sắp tới, các cơ quan giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân phải tăng cường thông qua các hình thức giám sát linh hoạt, lựa chọn nội dung để bám sát được thực tiễn. Đây là một yêu cầu đặt ra trong quá trình xây dựng luật, bám sát thực tiễn để góp phần hoàn thiện chính sách, pháp luật", ông Linh nói.

Ngoài ra, cần tăng cường liên thông giữa các chủ thể giám sát. Ông Linh chia sẻ, theo yêu cầu của Luật Giám sát sắp tới các kiến nghị từ cơ sở đến Trung ương phải có sự liên thông. 

Ví dụ Hội đồng nhân dân trong quá trình giám sát ở địa phương phát hiện các vấn đề vướng mắc về chính sách, pháp luật thì kịp thời gửi kiến nghị lên các cơ quan Trung ương, gửi đến cả Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội để phối hợp cùng theo dõi, giám sát việc thực hiện, tiếp thu của Chính phủ và các bộ, ngành.

"Đây cũng là một giải pháp quan trọng để đảm bảo các thông tin từ thực tiễn sẽ được kịp thời phản ánh và được các cơ quan Quốc hội kịp thời nắm bắt, phát huy vai trò của mình", ông Linh cho hay.

Đồng thời, cần tăng cường mối quan hệ phối hợp với các cơ quan kiểm tra, kiểm toán, thanh tra, các cơ quan hữu quan khác để trao đổi thông tin, kịp thời phát hiện các vướng mắc trong thực tiễn để phục vụ hoàn thiện chính sách, pháp luật.

Các ĐBQH bày tỏ tin tưởng rằng, với các luật, nghị quyết đã được thông qua cùng sự vào cuộc quyết liệt của Chính phủ, sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội và các cơ quan hữu quan, các đạo luật sẽ sớm đi vào thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy phát triển và đáp ứng kỳ vọng của cử tri cả nước.