Gây án đặc biệt nghiêm trọng, người vị thành niên bị "xử" ra sao?

Liên quan đến vụ án mạng nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn phường Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng vào cuối tháng 1/2026, trong đó cả nghi phạm và nạn nhân đều đang ở độ tuổi vị thành niên, dư luận không khỏi bàng hoàng trước tính chất manh động, côn đồ của hành vi sử dụng hung khí gây tử vong. Dưới góc độ pháp lý, vụ việc không chỉ đặt ra vấn đề xử lý hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội, mà còn gióng lên hồi chuông cảnh báo về công tác phòng ngừa bạo lực trong thanh thiếu niên hiện nay.

Người chưa thành niên vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự

Trao đổi với Người Đưa Tin, luật sư Đỗ Minh Trúc, Phó Chủ nhiệm Đoàn Luật sư tỉnh Lâm Đồng cho biết, dù các đối tượng liên quan đều chưa đủ 18 tuổi, nhưng hành vi dùng hung khí tước đoạt mạng sống người khác là đặc biệt nghiêm trọng và phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Theo luật sư Trúc, Điều 12 Bộ luật Hình sự quy định rõ về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm; người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự đối với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng, trong đó có tội Giết người.

"Với hành vi dùng hung khí gây chết người, dù nghi phạm là người chưa thành niên thì vẫn đủ căn cứ để khởi tố về tội Giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự", luật sư Đỗ Minh Trúc phân tích.

Liên quan đến mức hình phạt, luật sư cho biết Điều 101 Bộ luật Hình sự quy định cụ thể đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Theo đó, người từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi nếu phạm tội có khung hình phạt tù chung thân hoặc tử hình thì mức án cao nhất không quá 18 năm tù; còn người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi thì mức cao nhất không quá 12 năm tù. Trường hợp áp dụng hình phạt tù có thời hạn, mức án cũng bị giới hạn thấp hơn so với người thành niên.

Đối với người bị hại là người chưa thành niên, quá trình xét xử sẽ áp dụng các quy định đặc thù nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em theo Thông tư 14/2025/TT-TANDTC của TAND Tối cao, bảo đảm yếu tố nhân văn, phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi.

Trong vụ việc này, các nghi phạm đã ra đầu thú sau khi gây án. Theo luật sư Đỗ Minh Trúc, đây chỉ có thêm xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Việc xử lý người chưa thành niên phạm tội hiện nay được áp dụng theo Chương XII Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) và Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, trên nguyên tắc lấy giáo dục là chủ yếu, nhưng vẫn phải bảo đảm tính răn đe, phòng ngừa chung đối với xã hội", luật sư nhấn mạnh.

Trách nhiệm của gia đình  

Từ vụ án đau lòng này, trách nhiệm của gia đình, cha mẹ trong việc quản lý, giáo dục con em cũng được đặt ra một cách rõ nét. Theo quy định của Bộ luật Dân sự hiện hành thì người chưa đủ 15 tuổi gây thiệt hại mà còn cha, mẹ thì cha, mẹ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại; nếu tài sản của cha, mẹ không đủ để bồi thường mà con chưa thành niên gây thiệt hại có tài sản riêng thì lấy tài sản đó để bồi thường phần còn thiếu. Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi gây thiệt hại thì phải bồi thường bằng tài sản của mình; nếu không đủ tài sản để bồi thường thì cha, mẹ phải bồi thường phần còn thiếu bằng tài sản của mình.

Ngoài trách nhiệm pháp lý, gia đình còn có trách nhiệm đạo đức rất lớn trong việc uốn nắn hành vi, hình thành nhân cách cho con em mình. "Nhiều vụ việc xuất phát từ mâu thuẫn rất nhỏ, nhưng do thiếu sự quản lý, định hướng kịp thời từ gia đình, các em dễ bị kích động, dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng", luật sư nói.

Theo đánh giá của luật sư, để hạn chế tình trạng bạo lực trong thanh thiếu niên, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa gia đình – nhà trường – xã hội. Trong đó, gia đình phải quan tâm sát sao đến thời gian sinh hoạt, các mối quan hệ và hoạt động trên mạng xã hội của con em. Nhà trường cần tăng cường giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và phổ biến pháp luật. Các cơ quan chức năng tại địa phương phải thường xuyên tuần tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các nhóm thanh thiếu niên tụ tập, gây rối, kịp thời ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật.