Hoàn thiện thể chế, đơn giản hóa thủ tục
Xác định rút ngắn thời gian thông quan là "chìa khóa" quan trọng nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý và kiểm soát nguồn thu ngân sách. Không dừng lại ở việc nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp, ngành Hải quan còn đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, thúc đẩy chuyển đổi số và quyết liệt đấu tranh chống buôn lậu. Thực tế cho thấy, kể từ khi các thủ tục hải quan được triển khai trên môi trường trực tuyến, thời gian xử lý hồ sơ đã được rút ngắn tới khoảng 50%, mang lại lợi ích rõ rệt cho cộng đồng doanh nghiệp.
Cơ quan Hải quan luôn tích cực, chú trọng công tác cải cách thủ tục hành chính để tạo thuận lợi cho người dân và DN trong quá trình làm thủ tục hải quan. Các vướng mắc của các đơn vị hải quan địa phương và DN khi thực hiện các quy định của pháp luật về thuế xuất nhập khẩu (XNK), thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế tiêu thụ đặc biệt...; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong triển khai hệ thống miễn, giảm, hoàn điện tử, thực hiện tốt cơ chế một cửa được khẩn trương xử lý... nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ hành chính của DN, người nộp thuế.
Song song với đó Cục Hải quan đã và đang tiếp tục nghiên cứu, cải cách thủ tục hành chính trong quá trình xây dựng, chỉnh lý dự thảo văn bản quy phạm pháp luật như Nghị định về quản lý hải quan đối với hàng hóa XNK được giao dịch qua thương mại điện tử; Nghị định quy định về cơ chế quản lý phương thức, trình tự, thủ tục kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa NK để loại bỏ bớt các thủ tục, trình tự, thành phần hồ sơ không cần thiết cho hoạt động quản lý nhằm giảm bớt khó khăn cho DN; Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 38/2015/TT-BTC và Thông tư số 39/2018/TT-BTC quy định về thủ tục hải quan; kiểm tra, giám sát hải quan; thuế XNK và quản lý thuế đối với hàng hóa XNK; Thông tư về các chỉ tiêu thông tin thực hiện thủ tục hải quan đối với hàng hóa XNK giao dịch qua thương mại điện tử; Thông tư sửa Thông tư số 50/2018/TT-BTC quy định chỉ tiêu thông tin, mẫu chứng từ khai báo khi làm thủ tục xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh đối với phương tiện đường hàng không, đường biển, đường sắt, đường bộ và đường sông…
Không chỉ đạt được bằng những con số cụ thể, hệ thống pháp luật hải quan đã và đang được hoàn thiện đã tạo cơ sở pháp lý cho công cuộc cải cách thủ tục hành chính về hải quan, tạo thuận lợi cho hoạt động XNK của cộng đồng DN. Đa số DN thể hiện sự lạc quan về những thay đổi của chính sách, pháp luật về hải quan.
Cắt giảm mạnh thủ tục, chi phí tuân thủ
Bám sát chỉ đạo của các cấp về tiếp tục cải cách thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh, yêu cầu đưa môi trường đầu tư kinh doanh phấn đấu giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính; ít nhất 30% chi phí kinh doanh, đặc biệt là hải quan, chi phí tuân thủ quy định, chi phí không chính thức, bãi bỏ ít nhất 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết; phấn đấu trong vòng 2 - 3 năm môi trường đầu tư của Việt Nam nằm trong Top 3 của ASEAN, Cục Hải quan đã ban hành Kế hoạch thực hiện Chương trình cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh năm 2025 và Kế hoạch kiểm tra công tác giải quyết thủ tục hành chính năm 2025, bảo đảm theo nguyên tắc rõ mục tiêu, rõ người, rõ việc, rõ thời gian và rõ kết quả.
Cục Hải quan đã hoàn thành nhiệm vụ rà soát tổng thể, thống kê thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chế độ báo cáo và tính toán chi phí tuân thủ đối với 214 thủ tục hành chính do cơ quan Hải quan trực tiếp giải quyết theo yêu cầu.
Trên cơ sở kết quả thống kê, đã đề xuất các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính để tham mưu báo cáo lãnh đạo Cục Hải quan phê duyệt trình Bộ Tài chính tổng hợp kết quả báo cáo các phương án đề xuất cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Cục Hải quan theo yêu cầu tại Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ và Quyết định số 1362/QĐ-BTC ngày 4/5/2025 của Bộ Tài chính.
Trên cơ sở đề xuất của Cục Hải quan, ngày 9/7/2025, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 2421/QĐ-BTC phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tài chính năm 2025, trong đó có 39 thủ tục hành chính lĩnh vực hải quan và báo cáo Bộ trình Chính phủ ban hành Quyết định số 1848/QĐ-TTg ngày 27/8/2025 phê duyệt phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính lĩnh vực tài chính thuộc thẩm quyền phê duyệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.
Với những nỗ lực rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, danh mục thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý, kết quả đề xuất của Cục Hải quan đã hoàn thành tốt theo yêu cầu đặt ra đối với ngành Hải quan là cắt giảm tối thiểu 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết, giảm tối thiểu 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính và tối thiếu 30% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.
Hiện Cục Hải quan đã và đang tích cực thực hiện sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để bảo đảm thực thi các phương án đã được phê duyệt theo đúng tiến độ được Bộ Tài chính và Chính phủ giao trong năm 2025-2026.
Lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ
Bên cạnh cải cách thủ tục, công tác hỗ trợ DN cũng được chú trọng. Theo ông Trần Việt Hưng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan Khu vực V, đơn vị luôn duy trì hoạt động hiệu quả của các Tổ tư vấn và các đội hải quan cửa khẩu. "Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ kịp thời, giải đáp ngay những vướng mắc phát sinh, giúp DN hoàn thành thủ tục hải quan nhanh chóng, thuận lợi và đúng quy định", ông Hưng nhấn mạnh.
Để hạn chế kiểm tra thực tế, rút ngắn thời gian thông quan và giảm chi phí cho DN, ngành Hải quan đang nỗ lực giảm tối đa tỷ lệ tờ khai bị phân vào luồng Đỏ, qua đó tạo thuận lợi hơn cho hoạt động XNK. Ví dụ, nếu như đơn hàng xuất khẩu của DN thuộc nhóm hàng luồng đỏ hải quan, có nghĩa là lô hàng được yêu cầu kiểm tra ở mức độ cao nhất, từ kiểm tra chi tiết hồ sơ giấy tờ và kiểm tra thực tế toàn bộ hàng hóa thì thời gian thông quan sẽ mất nhiều ngày và sẽ phát sinh chi phí, ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng. Tuy nhiên, khi được ưu tiên theo luồng xanh thì chỉ mất khoảng một giờ đồng hồ là lô hàng đã được thông quan.
Bà Trương Bình An, Phó Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III cho biết, trước đây tỷ lệ phân luồng đỏ tại đơn vị thường ở mức xấp xỉ 5%, song nhờ rà soát, hoàn thiện các tiêu chí quản lý rủi ro, tỷ lệ này đã giảm còn khoảng 2,7%. Riêng trong quý III/2025, luồng đỏ chỉ chiếm 2,2% tổng số tờ khai, trong khi luồng xanh đạt gần 70%, cho thấy hiệu quả rõ nét của cải cách thủ tục hành chính và ứng dụng quản lý rủi ro trong thông quan hàng hóa.
Với quyết tâm cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, Chi cục Hải quan khu vực III đã rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động XNK Nhờ vận hành linh hoạt, ứng dụng dữ liệu dùng chung, xử lý tờ khai liên tục kể cả ngày nghỉ, đơn vị bảo đảm hoạt động thông suốt trong bối cảnh sắp xếp bộ máy, tinh gọn tổ chức và giảm gần 20% biên chế. Hiệu quả cải cách giúp kim ngạch hàng hóa qua địa bàn tăng trưởng tích cực, tạo nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước. Đến cuối tháng 10/2025, Hải quan khu vực III đã hoàn thành chỉ tiêu thu ngân sách được giao trước thời hạn 75 ngày, với tổng số thu đạt hơn 66.700 tỷ đồng; đến nay con số này đã xấp xỉ 75.000 tỷ đồng, vượt 12,6% dự toán cả năm. Theo Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III Trần Mạnh Cường, kết quả trên không chỉ đến từ tăng trưởng kim ngạch mà quan trọng hơn là nhờ đổi mới phương thức điều hành, đơn giản hóa thủ tục, ứng dụng công nghệ trong giám sát, kiểm tra và thông quan. Đây là nền tảng để Hải quan khu vực III tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo đà vững chắc bước sang năm 2026, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và logistics trên địa bàn.
Song song đó, Hải quan khu vực III đẩy mạnh hiện đại hóa, ứng dụng giám sát tự động bằng seal định vị điện tử, camera trực tuyến, phân công kiểm tra hồ sơ tự động trên hệ thống VNACCS, VCIS và triển khai ứng dụng "Tra cứu thông tin tờ khai", nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp.
Cán bộ Hải quan khu vực III thông quan hàng hóa cho doanh nghiệp.
Theo Quyết định số 1524/QĐ-TTg ngày 06/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ, đầu năm 2025, Cục Hải quan Cần Thơ (nay là Chi cục Hải quan khu vực XIX) được giao dự toán thu NSNN 2.415 tỷ đồng. Sau sắp xếp, tinh gọn bộ máy theo Nghị quyết số 202/2025/QH15, đơn vị quản lý địa bàn TP. Cần Thơ, Vĩnh Long và Cà Mau, với dự toán thu năm 2025 được điều chỉnh lên 2.810 tỷ đồng, dù vẫn giảm 13,57% so với kết quả thực hiện năm 2024. Trong bối cảnh nhiều nguồn thu chủ lực suy giảm, các dự án lớn kết thúc giai đoạn nhập khẩu, ngay từ đầu năm 2025, Chi cục Hải quan khu vực XIX đã chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp tăng thu, chống thất thu, cải cách thủ tục hành chính, ứng dụng công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp và quản lý chặt công tác miễn, hoàn thuế, kiểm tra sau thông quan, phòng chống buôn lậu. Nhờ đó, đến hết ngày 17/12/2025, tổng số thu NSNN của Chi cục đạt 2.831,2 tỷ đồng, bằng 100,75% dự toán được giao. Trong thời gian còn lại của năm, đơn vị tiếp tục tập trung các giải pháp nhằm phấn đấu thu ngân sách đạt mức cao nhất.
Việc giảm tỷ lệ phân luồng cũng là một điểm thuận lợi cho DN và đòi hỏi sự tuân thủ từ doanh nghiệp. Thực tế cho thấy khi công nghệ được đẩy mạnh, việc cải cách hành chính lĩnh vực hải quan đã đem lại lợi thế cạnh tranh không nhỏ cho các DN. Ví dụ như với ứng dụng tự tra cứu thông tin tờ khai hải quan này thì chỉ mấy phút với mã số tờ khai được cấp bởi cơ quan hải quan, DN có thể biết rõ được thông tin hồ sơ lô hàng xuất khẩu của mình, qua đó giúp rút ngắn thời gian xử lý. Hệ thống điện tử này giúp cho DN rất nhiều trong việc trong việc tự tra cứu hồ sơ hải quan của mình hiện tại đã được thông quan chưa, hay là nó đang ở cái tình trạng như thế nào, có vấn đề gì không? Và do vậy mà DN chủ động trong việc khai báo hồ sơ.
Hướng tới hải quan số, hải quan thông minh
Theo bà Lê Nguyễn Việt Hà, đại diện Cục Hải quan, năm 2026 ngành Hải quan đặt mục tiêu cắt giảm 30% thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính, đồng thời bãi bỏ ít nhất 30% điều kiện kinh doanh không cần thiết. Các thủ tục đủ điều kiện sẽ được triển khai 100% trực tuyến toàn trình. Theo lộ trình, đến năm 2030, mô hình hải quan số sẽ được hoàn thiện, với 100% chứng từ trong hồ sơ hải quan được số hóa, góp phần quan trọng cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và hỗ trợ DN đạt từ 95% trở lên.
Về thu ngân sách, đại diện Cục Hải quan cho biết, đến ngày 11/12/2025, toàn ngành đã thu đạt 420.600 tỷ đồng và đang phấn đấu hoàn thành mục tiêu 470.000 tỷ đồng. Thời gian tới, ngành Hải quan tiếp tục hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính, bám sát tiến độ thu theo từng tuần, từng mặt hàng, tăng cường phối hợp liên ngành, chống thất thu và hỗ trợ DN trong cao điểm thông quan cuối năm.
Thanh Tâm
-
