Hàng trăm nghìn người yếu thế được bảo vệ
Sau gần 8 năm thi hành Luật, công tác Trợ giúp pháp lý trên cả nước đã đi vào nề nếp và đạt nhiều kết quả tích cực với hơn 258.000 vụ việc được trợ giúp, trong đó số vụ được bảo vệ trong tố tụng chiếm phần lớn. Hàng trăm nghìn người yếu thế được bảo vệ
Theo Bộ Tư pháp, sau 8 năm thực thi Luật Trợ giúp pháp lý (TGPL) năm 2017, tính đến 30/9/2025, toàn quốc có hơn 258.000 vụ việc TGPL kết thúc, trong đó có 160.140 vụ việc tham gia tố tụng (chiếm hơn 62%) và hơn 95.000 vụ việc tư vấn pháp luật; và hơn 2.200 vụ việc đại diện ngoài tố tụng. Tính từ ngày 01/01/2018 đến hết 31/12/2024 có gần 44.000 vụ việc thành công (chiếm 31,5% tổng số vụ việc tham gia tố tụng).
"Luật TGPL năm 2017 là Luật rất nhân văn, trực tiếp khẳng định TGPL là trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm quyền con người, quyền công dân cho đối tượng được TGPL, trở thành điểm tựa pháp lý tin cậy cho người nghèo và các nhóm yếu thế. Bởi vậy, khi đưa ra, Quốc hội đã nhanh thông qua với số phiếu tuyệt đối 100%", Luật gia Dương Đình Khuyến – Uỷ viên Ban Thường vụ Hội Luật gia Việt Nam nhớ lại.
Sau gần 8 năm thi hành Luật, công tác TGPL trên cả nước đã đi vào nề nếp và đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Hiện nay, có 22 văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn triển khai thi hành Luật TGPL đang có hiệu lực. Nội dung về TGPL đã được ghi nhận trong các Chương trình mục tiêu quốc gia.
Cùng với việc đổi mới công tác truyền thông giúp người dân hiểu và sử dụng dịch vụ TGPL của Nhà nước, các tổ chức thực hiện TGPL đã tập trung vào thực hiện vụ việc TGPL và nâng cao chất lượng TGPL.
Hình ảnh Trợ giúp viên pháp lý Hoàng Thị Hải (Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Lạng Sơn) bào chữa miễn phí cho bị cáo trong diện được TGPL tại phiên toà.
Số vụ việc TGPL, đặc biệt là số vụ việc TGPL theo hình thức tham gia tố tụng tăng nhanh. Chất lượng vụ việc TGPL ngày càng được quan tâm, chú trọng. Nhiều vụ việc TGPL tham gia tố tụng được đánh giá là hiệu quả, thành công.
Thông qua các vụ việc TGPL cụ thể, quyền và lợi ích hợp pháp của người được TGPL được bảo vệ, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền tiếp cận công lý và hiện thực hóa chủ trương "không để ai bị bỏ lại phía sau".
Vai trò của người thực hiện TGPL, đặc biệt là trợ giúp viên pháp lý ngày càng được ghi nhận. Người dân ngày càng tin tưởng và lựa chọn trợ giúp viên pháp lý thực hiện vụ việc TGPL.
Trợ giúp viên pháp lý đã có chức danh nghề nghiệp hạng cao nhất (hạng I), qua đó, tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của trợ giúp viên pháp lý trong hệ thống chức danh nghề nghiệp viên chức ngành Tư pháp.
Những kết quả mà công tác TGPL đạt được trong thời gian qua đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận, đánh giá cao, góp phần "giảm nghèo" về pháp luật và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Tuy nhiên, sau 8 năm áp dụng, Luật cũng bộc lộ một số điểm bất cập, gây vướng mắc trong quá trình thực thi. Do đó, hiện Bộ Tư pháp đang tích cực triển khai dự án Luật sửa đổi bổ sung Luật TGPL 2017 nhằm hoàn thiện hơn nữa đạo Luật rất nhân văn này.
Những trường hợp được TGPL miễn phí
TGPL là dịch vụ pháp lý miễn phí được nhà nước bảo đảm cho một số nhóm đối tượng theo quy định. Trong đời sống không phải ai cũng có điều kiện mời luật sư hay am hiểu pháp luật để tự bảo vệ mình khi gặp vấn đề pháp lý, hoặc vướng vào tố tụng. Chính vì vậy, TGPL ra đời như một cơ chế bảo vệ công lý, giúp người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế để không bị bỏ lại phía sau.
Luật TGPL năm 2017 xác định khá rõ ràng về những trường hợp được thụ hưởng là công dân Việt Nam với 14 nhóm đối tượng được trợ giúp pháp lý miễn phí gồm: Người có công với cách mạng; Người thuộc hộ nghèo; Trẻ em; Người dân tộc thiểu số cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; Người bị buộc tội từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi; Người bị buộc tội thuộc hộ cận nghèo;
Song song với công tác TGPL thì công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cũng được các Trung tâm TGPL nhà nước các tỉnh đẩy mạnh. (Hình ảnh Chi nhánh số 4, Trung tâm TGPL nhà nước tỉnh Lào Cai truyền thông pháp luật tại thôn Na Nối xã Bản Lầu, tỉnh Lào Cai).
Tiếp theo là, cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ và người có công nuôi dưỡng khi liệt sĩ còn nhỏ có khó khăn về tài chính; Người nhiễm chất độc da cam có khó khăn về tài chính; c) Người cao tuổi có khó khăn về tài chính; Người khuyết tật có khó khăn về tài chính;
Cùng với đó là người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi là bị hại trong vụ án hình sự có khó khăn về tài chính; Nạn nhân trong vụ việc bạo lực gia đình có khó khăn về tài chính; Nạn nhân của hành vi mua bán người theo quy định của Luật Phòng, chống mua bán người có khó khăn về tài chính; Người nhiễm HIV có khó khăn về tài chính.
Đáng chú ý, hiện Bộ Tư pháp cũng hoàn thiện dự án sửa đổi Luật TGPL 2017, theo hướng mở rộng hơn các trường hợp được TGPL. Điều này được kỳ vọng sẽ có thêm nhiều trường hợp yếu thế được tiếp cận công lý miễn phí.
Nhằm tăng cường khả năng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý cho người dân, đặc biệt là các đối tượng thuộc diện được trợ giúp pháp lý miễn phí, đường dây nóng Trợ giúp pháp lý đã được Cục Phổ biến, giáo dục Pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp) thiết lập là: 1800.1233; phạm vi hoạt động trên phạm vi toàn quốc; thí điểm phân cấp thực hiện tại 2 tỉnh Điện Biên, Lào Cai. Thời gian hoạt động hàng ngày: Từ 8h - 17h (thứ 2 – 6 hàng tuần, trừ ngày lễ, tết).
