Kiên quyết không cấp vốn, miễn giảm thuế cho sản phẩm văn hoá chạy theo thị hiếu tầm thường

Sáng 10/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Điểm tựa pháp lý vững chắc trước sự bùng nổ của AI, Deepfake

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Phạm Anh Tuấn (đoàn Ninh Bình) nhất trí cao với dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa khi đã dịch chuyển căn bản tư duy, coi văn hóa là ngành kinh tế mũi nhọn, dựa trên sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.

Song đại biểu cho rằng, mối quan hệ giữa văn hóa và sáng tạo luôn đặt ra bài toán thể chế phức tạp: Làm sao giải phóng tối đa sức sáng tạo nhưng vẫn giữ vững ranh giới, ngăn ngừa nguy cơ xuyên tạc lịch sử, làm méo mó bản sắc dân tộc trong cơ chế thị trường?

Nếu siết quá chặt sẽ bóp nghẹt sáng tạo, khiến sản phẩm trong nước thiếu đột phá. Ngược lại, nếu buông lỏng cho thị trường tự điều tiết, nguy cơ thương mại hóa, bóp méo lịch sử sẽ xâm hại đến an ninh tư tưởng và lòng tự tôn dân tộc.

Để giữ vững sự cân bằng này, đại biểu Anh Tuấn cho rằng cần xác định rõ ranh giới cấm. Theo đó, đề nghị bổ sung trực tiếp vào dự thảo luật: Nghiêm cấm hành vi lợi dụng hoạt động công nghiệp văn hóa để xuyên tạc lịch sử dân tộc, phủ nhận truyền thống cách mạng, xúc phạm biểu tượng quốc gia, làm méo mó di sản văn hóa cốt lõi.

"Quy định này đóng vai trò vừa định hướng cho các chủ thể qua chuỗi giá trị, vừa làm điểm tựa pháp lý vững chắc trước sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, Deepfake và các thủ pháp làm sai lệch lịch sử xuyên biên giới hiện nay", đại biểu nêu.

Cần phân biệt giữa hư cấu nghệ thuật và cố ý xuyên tạc, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: "Bảo đảm quyền hư cấu nghệ thuật trong khai thác, phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử dân tộc; không đồng nhất việc hư cấu nghệ thuật phục vụ sáng tạo với hành vi cố ý xuyên tạc lịch sử, bóp méo văn hóa truyền thống".

Đồng thời, về xác định sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm cần luật hóa yêu cầu: Hội đồng chuyên gia đánh giá phải có tính liên ngành gồm đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, nhà nghiên cứu lịch sử, chuyên gia văn hóa độc lập và các chuyên gia sáng tạo nghệ thuật.

Theo đại biểu, cơ chế này bảo đảm việc thẩm định khách quan, khoa học, tôn trọng quyền hư cấu nghệ thuật, tránh áp đặt hành chính một chiều.

Đồng thời, vận hành bộ lọc tài chính để điều tiết thị trường. Nhiều sản phẩm rơi vào vùng xám: không vi phạm điều cấm để bị cấm phát hành, nhưng lại khai thác lịch sử hời hợt, lai căng trang phục, chạy theo lối thương mại hóa giật gân…

Dự thảo luật đã thiết kế các ưu đãi rất lớn về thuế, đất đai, bảo lãnh tín dụng, đầu tư mạo hiểm và thẻ văn hóa quốc gia. Đại biểu đề nghị luật hóa nguyên tắc sàng lọc: Kiên quyết không cấp vốn đầu tư mạo hiểm công, không miễn giảm thuế, không hỗ trợ mặt bằng và không đưa vào danh mục chi tiêu của Thẻ văn hóa quốc gia đối với các sản phẩm chạy theo thị hiếu tầm thường, thương mại hóa dung tục, làm lệch chuẩn văn hóa.

Đồng thời, dành trọn vẹn gói ưu đãi cao nhất cho các dự án trân trọng vốn cổ dân tộc, có cố vấn khoa học nghiêm túc, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lịch sử và hơi thở đương đại.

"Dùng đòn bẩy tài chính để điều tiết cũng là một kênh có sức nặng rất đáng kể để doanh nghiệp tự giác nâng cao trách nhiệm, chủ động tìm đến các nhà nghiên cứu lịch sử ngay từ khâu ý tưởng, bởi họ hiểu rằng việc lệch chuẩn sẽ trả giá bằng việc bị cắt toàn bộ ưu đãi công và có thể bị thị trường đào thải", đại biểu nêu rõ.

Đề nghị bổ sung phát triển thị trường ý tưởng tiềm năng

Tham gia góp ý kiến về phát hiện, đầu tư những ý tưởng tiềm năng hình thành sản phẩm công nghiệp văn hóa, ĐBQH Lê Thị Thuý Sen (đoàn Hưng Yên) lấy dẫn chứng từ giá trị thương hiệu của bộ sách Harry Potter khoảng 25 tỷ đô và tài sản cá nhân của tác giả khoảng 1,2 tỷ đô.

Số tiền khổng lồ đó được hình thành từ việc nhà xuất bản mua bản quyền lần đầu với khoản tạm ứng khoảng 1.500 bảng Anh và Hội đồng Nghệ thuật Scotland sau đó cấp 8.000 bảng Anh để J.K. Rowling đã có điều kiện hoàn thành cuốn sách thứ hai. Bộ sách tiếp tục phát triển thành phim, trò chơi, công viên và nhiều sản phẩm thương mại khác và trở thành thương hiệu quốc gia.

Đại biểu đặt câu hỏi ngược lại: Nếu không có sự đầu tư để các tác giả tiếp tục phát triển ý tưởng, biết đâu sẽ không có truyện Harry Potter tập 2, vì đó không chỉ là giá trị vật chất mà còn là động viên về mặt tinh thần cho tác giả cống hiến.

Cho rằng việc phát hiện, đầu tư cho những ý tưởng tiềm năng là một khâu quan trọng trong công nghiệp văn hóa. Do đó, đại biểu đề nghị dự thảo luật bổ sung công đoạn phát hiện, đầu tư những ý tưởng tiềm năng có khả năng phát triển thành sản phẩm; bổ sung phát triển thị trường ý tưởng tiềm năng.

Về các hành vi bị nghiêm cấm trong công nghiệp văn hóa, đại biểu đề nghị bổ sung việc chiếm đoạt, sử dụng trái pháp luật ý tưởng sáng tạo có tiềm năng phát triển thành sản phẩm.

Về thử nghiệm có kiểm soát trong ngành công nghiệp văn hóa, bổ sung phạm vi thử nghiệm bao gồm công đoạn phát hiện, đầu tư ý tưởng tiềm năng thành sản phẩm văn hóa, coi đây là một hình thức đầu tư mạo hiểm, chấp nhận rủi ro và thu hút nguồn lực tư nhân.

Cùng với đó, bổ sung thành lập sàn giao dịch ý tưởng tiềm năng, thành lập quỹ đầu tư phát triển ý tưởng tiềm năng để thúc đẩy thành sản phẩm và thúc đẩy sự tham gia của tư nhân và thu hút đầu tư quốc tế; bổ sung nội dung ý tưởng sáng tạo có tiềm năng hình thành tài sản sở hữu trí tuệ…