Đáng chú ý, thành tựu này được xác lập khi năm 2026 vẫn còn 2 tháng nữa mới kết thúc, cho thấy sức bật mạnh mẽ của hoạt động thương mại Việt Nam trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động.
Dấu mốc lịch sử của thương mại Việt Nam
Năm 2026, tình hình chiến sự và các xung đột địa chính trị trên thế giới đã làm thay đổi sâu sắc cấu trúc và nhịp độ thương mại toàn cầu. Giá năng lượng tăng cao kéo theo chi phí sản xuất, đẩy lạm phát tăng nhanh tại nhiều nền kinh tế lớn. Là nền kinh tế có độ mở cao, Việt Nam chịu những tác động trực tiếp từ các biến động này.
Tuy nhiên, vượt qua những khó khăn và thách thức, đến ngày 29/10/2026, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đã chính thức đạt 1.000 tỷ USD. Trong đó, trị giá xuất khẩu đạt khoảng 493,64 tỷ USD, tăng 105,56 tỷ USD, tương đương 27,2% so với cùng kỳ năm trước; nhập khẩu đạt 507,66 tỷ USD, tăng 138,72 tỷ USD, tương đương 37,6%.
Dự kiến, cả năm 2026, trị giá xuất khẩu hàng hóa tăng trên 25%, vượt mục tiêu Chính phủ đề ra là 15-16% (Phụ lục IV Nghị quyết 01/NQ-CP).
Đây là cột mốc có ý nghĩa đặc biệt, tiếp tục khẳng định quy mô và vị thế ngày càng lớn của thương mại Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới. Nhìn lại chặng đường từ khi gia nhập WTO, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam liên tục thiết lập những dấu mốc tăng trưởng mới: 100 tỷ USD năm 2007; 200 tỷ USD năm 2011; 300 tỷ USD năm 2015; 400 tỷ USD năm 2017; 500 tỷ USD năm 2019; 600 tỷ USD năm 2021; 700 tỷ USD năm 2022; 900 tỷ USD năm 2025 và đến năm 2026 chính thức chạm mốc 1.000 tỷ USD.
Đặc biệt, trong 10 năm qua (2016-2025), tổng trị giá xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 6.120 tỷ USD, bình quân 612 tỷ USD/năm. Nếu như năm 2016, tổng trị giá xuất nhập khẩu đạt 351,38 tỷ USD thì đến năm 2025, con số này đã lên tới 929,92 tỷ USD, gấp 2,65 lần, tương ứng tăng 578,54 tỷ USD so với năm 2016. Tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu trong giai đoạn 2016-2025 đạt bình quân 11%/năm.
Những con số này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ về quy mô thương mại, đồng thời phản ánh quá trình chuyển dịch và nâng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu của nền kinh tế Việt Nam.
Mở rộng thị trường, khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu
Cùng với sự gia tăng về quy mô, vị thế thương mại của Việt Nam trên trường quốc tế ngày càng được củng cố. Hiện nay, Việt Nam xếp thứ 18 thế giới về xuất khẩu và thứ 20 thế giới về nhập khẩu. Trong khu vực ASEAN, Việt Nam giữ vững vị trí thứ 2, chỉ sau Singapore.
Kết quả này có được từ nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là những nỗ lực mở rộng quan hệ đối tác với các quốc gia, thúc đẩy đàm phán, tham gia và ký kết các thỏa thuận, hiệp định thương mại. Đây là những động lực quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận sâu rộng hơn với thị trường quốc tế, đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, đặc biệt là các mặt hàng nông sản, thủy sản và những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh.
Tính đến ngày 29/10/2026, Việt Nam có quan hệ thương mại với 237 nước và vùng lãnh thổ, trong đó có 36 thị trường xuất khẩu và 31 thị trường nhập khẩu đạt trên 1 tỷ USD. Mạng lưới đối tác rộng khắp không chỉ mở ra cơ hội cho doanh nghiệp trong nước mà còn góp phần nâng cao khả năng thích ứng của nền kinh tế trước những biến động của thương mại toàn cầu.
Trong lĩnh vực hải quan, Bộ Tài chính chỉ đạo cải cách toàn diện: Tinh gọn bộ máy, hoàn thiện cơ chế, chính sách, đẩy mạnh quản lý rủi ro, số hóa quy trình nghiệp vụ "mọi lúc – mọi nơi – mọi phương tiện". Các hệ thống CNTT được triển khai đồng bộ đã giúp đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch trong thương mại. Công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ, xâm phạm sở hữu trí tuệ được tăng cường mạnh mẽ, góp phần bảo vệ doanh nghiệp chân chính và uy tín hàng hóa Việt Nam trên trường quốc tế.
Xét theo cơ cấu doanh nghiệp, khu vực có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò đóng góp lớn trong hoạt động xuất nhập khẩu. Tính từ đầu năm đến hết ngày 29/10/2026, khối doanh nghiệp FDI đạt trị giá xuất nhập khẩu 778 tỷ USD, chiếm 77,5% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước và tăng 37% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, trị giá xuất nhập khẩu của khối doanh nghiệp trong nước đạt khoảng 223 tỷ USD, tăng 16% so với cùng kỳ năm trước.
Xuất khẩu sang các thị trường có hiệp định thương mại tự do (FTA) tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng tích cực. Cụ thể, xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 18,6%, Hàn Quốc tăng 19,1%, Canada tăng 14,4% và Mexico tăng 42,5%. Trung Quốc và Hoa Kỳ tiếp tục là những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam.
Xét theo nhóm mặt hàng, ba nhóm hàng xuất khẩu, nhập khẩu có trị giá cao nhất gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng. Tổng trị giá xuất nhập khẩu của 3 nhóm hàng này đạt 532 tỷ USD, chiếm 54% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước và tăng 49% so với cùng kỳ năm trước.
Cơ cấu này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của các ngành hàng công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ trong hoạt động thương mại quốc tế của Việt Nam.
Ngành Hải quan đẩy mạnh cải cách, tạo thuận lợi thương mại
Đóng góp vào kết quả tăng trưởng ấn tượng của hoạt động xuất nhập khẩu có vai trò quan trọng của công tác quản lý nhà nước, trong đó ngành Hải quan giữ vị trí then chốt trong việc tạo thuận lợi thương mại và bảo đảm an ninh kinh tế.
Trong lĩnh vực hải quan, Bộ Tài chính đã chỉ đạo triển khai cải cách toàn diện trên nhiều phương diện, từ tinh gọn bộ máy, hoàn thiện cơ chế, chính sách đến đẩy mạnh quản lý rủi ro và số hóa các quy trình nghiệp vụ theo hướng phục vụ hoạt động mọi lúc, mọi nơi, trên mọi phương tiện.
Các hệ thống công nghệ thông tin được triển khai đồng bộ đã góp phần đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao tính minh bạch trong hoạt động thương mại. Qua đó, doanh nghiệp có thêm điều kiện thuận lợi để thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu, tiết kiệm thời gian và nguồn lực, nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Song song với nhiệm vụ tạo thuận lợi thương mại, công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, gian lận xuất xứ và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng được tăng cường mạnh mẽ. Đây là những nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ doanh nghiệp chân chính, bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và giữ gìn uy tín hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu liên tục biến động, ngành Hải quan tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng tuyến đầu trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, vừa bảo đảm an ninh kinh tế và chủ quyền quốc gia.
Tiếp tục tạo động lực cho tăng trưởng và hội nhập
Việc kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 1.000 tỷ USD không chỉ là thành tựu về quy mô thương mại mà còn phản ánh sức chống chịu, khả năng thích ứng và năng lực hội nhập ngày càng sâu rộng của nền kinh tế Việt Nam.
Kết quả này là sự hội tụ của nhiều yếu tố: Sự quyết tâm trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ; sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương; những nỗ lực cải cách thể chế, thủ tục hành chính; cùng tinh thần chủ động, sáng tạo và bền bỉ của cộng đồng doanh nghiệp.
Chặng đường phía trước vẫn còn không ít cơ hội và thách thức. Những biến động địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại, yêu cầu về tiêu chuẩn xanh, chuyển đổi số và sự thay đổi của chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ tiếp tục đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động xuất nhập khẩu.
Với nền tảng tăng trưởng đã được tạo dựng, cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp, Việt Nam có cơ sở để tiếp tục nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, thịnh vượng và vươn mình trong kỷ nguyên mới của dân tộc.
Thanh Tâm
