Mỹ, Anh, Pháp và Đức đã soạn thảo một nghị quyết có thể được Hội đồng Thống đốc IAEA – cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc xem xét, nhằm chuyển hồ sơ Iran lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, theo các nhà ngoại giao và văn bản dự thảo mà Reuters tiếp cận được.
Lý do, theo mô tả của các nhà ngoại giao, là Tehran không tuân thủ các nghĩa vụ theo Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT).
Động thái trên – hiện vẫn đang trong quá trình đàm phán – sẽ chuyển vấn đề sang Hội đồng Bảo an, cơ quan có thẩm quyền áp đặt các biện pháp ràng buộc pháp lý bổ sung như trừng phạt hoặc đóng băng tài sản.
Tuy nhiên, các nhà ngoại giao cho rằng ngay cả khi tình hình leo thang đến bước này, khó có khả năng Hội đồng Bảo an sẽ thực hiện các biện pháp trừng phạt cụ thể, do Nga và Trung Quốc – 2 đồng minh của Iran – đều nắm quyền phủ quyết tại cơ quan quyền lực này.
Việc thúc đẩy chuyển hồ sơ đã được xem xét từ tháng 6/2025, khi Hội đồng Thống đốc IAEA lần đầu tiên sau 20 năm chính thức kết luận Iran vi phạm nghĩa vụ.
Thời điểm đó là một ngày trước khi Mỹ và Israel tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran. Kể từ sau các cuộc tấn công trong cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025, Iran đã không cho phép thanh sát viên IAEA tiếp cận các địa điểm bị ảnh hưởng.
Cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc cũng không thể xác minh tình trạng kho uranium được cho là đã đạt gần mức độ dùng cho vũ khí của Iran.
Nhà máy điện hạt nhân Bushehr tọa lạc tại Bushehr, Iran. Ảnh: Getty
Trong một báo cáo mật, IAEA đầu tuần này cảnh báo rằng việc Iran tiếp tục từ chối cho thanh sát viên tiếp cận và xác minh vật liệu hạt nhân tạo ra "rủi ro phổ biến vũ khí" cần được giải quyết khẩn cấp.
Iran được cho là đang sở hữu kho dự trữ 440,9 kg uranium làm giàu đến 60% độ tinh khiết – chỉ còn một bước kỹ thuật ngắn để đạt mức 90% dùng cho vũ khí.
Giám đốc IAEA Rafael Grossi từng cảnh báo rằng kho dự trữ này có thể cho phép Iran chế tạo tới 10 quả bom hạt nhân nếu Tehran lựa chọn vũ khí hóa chương trình, dù ông nhấn mạnh điều đó không có nghĩa Iran đã có vũ khí.
IAEA cũng cho biết không có tiến triển nào trong cuộc điều tra kéo dài về các dấu vết uranium được thanh sát viên phát hiện tại một số địa điểm chưa được khai báo ở Iran.
Các quan chức phương Tây nghi ngờ rằng những dấu vết này có thể củng cố bằng chứng cho thấy Iran từng có một chương trình vũ khí hạt nhân bí mật cho đến năm 2003.
Iran khẳng định nước này không theo đuổi vũ khí hạt nhân và chương trình của họ hoàn toàn vì mục đích hòa bình.
Trong bối cảnh dự thảo nghị quyết vẫn đang được đàm phán, hội đồng IAEA hiện chuẩn bị quyết định xem có chuyển vụ việc lên Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hay không, đồng thời vẫn ủng hộ việc tiếp tục các nỗ lực ngoại giao.
Trong một diễn biến khác, Bộ Tài chính Mỹ ngày 4/9 thông báo áp đặt các biện pháp trừng phạt mới liên quan đến Iran đối với một ngân hàng đầu tư quy mô nhỏ của Thổ Nhĩ Kỳ cùng 2 công ty con.
Các tổ chức bị nhắm tới gồm ngân hàng Golden Global Yatirim Bankasi Anonim Sirketi có trụ sở tại Istanbul, công ty quản lý tài sản Golden Global Portfoy Yonetimi Anonim Sirketi và công ty cho thuê tài sản Golden Global Varlik Kiralama Anonim Sirketi.
Điều này nghĩa là các tổ chức trên đã bị cắt đứt khỏi hệ thống tài chính dựa trên đồng USD. Bộ Tài chính Mỹ cũng cấp giấy phép chung để cho phép kết thúc các giao dịch với các tổ chức này.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định điều này "có nghĩa là các vị đã bị loại khỏi kinh doanh". Ông cho biết Mỹ có thể trừng phạt thêm một ngân hàng nữa vào tuần tới.
Đây là bước tiếp theo trong chiến dịch của chính quyền Trump nhằm gia tăng áp lực kinh tế lên Tehran, hơn 6 tháng sau khi cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel với Iran bắt đầu, đồng thời đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao. Mục tiêu được nêu là buộc Iran quay trở lại bàn đàm phán.
Minh Đức (Theo India Today, Asharq Al-Awsat)
