Nghỉ sai chế độ theo Nghị định 178: Thu hồi đúng khoản chi không có căn cứ

Bộ Nội vụ vừa ban hành công văn số 9624/BNV-TCBC, đề nghị các bộ, cơ quan và địa phương rà soát kết quả giải quyết chính sách đối với những trường hợp đã được quyết định cho nghỉ việc theo Nghị định 178.

Đồng thời, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát toàn bộ trường hợp nghỉ việc theo Nghị định 178. Kết quả rà soát gửi về Bộ Nội vụ trước ngày 15/9.

Rà soát, kiểm tra lại là cần thiết 

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Nguyễn Tiến Dĩnh - nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ cho rằng, Nghị định 178 ra đời trong bối cảnh cả nước chuẩn bị rà soát, sắp xếp lại tổ chức bộ máy, tinh giản biên chế nhằm xây dựng bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Vì vậy, việc ban hành chính sách nhằm động viên, khuyến khích những người có thể nghỉ trước tuổi hoặc thuộc diện được nghỉ theo chính sách chung là hết sức cần thiết.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, qua rà soát, cơ quan chức năng phát hiện một số trường hợp thực hiện chưa đúng quy trình, chưa đúng đối tượng. Do đó, việc yêu cầu các địa phương tiếp tục rà soát, kiểm tra lại là cần thiết nhằm bảo đảm chính sách được thực hiện đúng đối tượng, đúng quy định.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh phân tích, có thể trong quá trình triển khai còn nhiều lý do, cách hiểu và vận dụng của mỗi sở, ngành, địa phương, cơ quan đơn vị khác nhau.

"Do đó, khi rà soát lại những đối tượng không đúng quy trình các tiêu chuẩn thì phải xử lý", ông Dĩnh nói và nhấn mạnh cần phải xem xét hoàn trả lại số tiền nếu đã trót thực hiện chi trả .

Đồng thời, ông Dĩnh cho rằng, nếu phát hiện trường hợp không đúng đối tượng thì cần xem xét trách nhiệm của cán bộ, công chức trực tiếp thực hiện ở cơ sở, các cơ quan, đơn vị liên quan, thậm chí cả người đứng đầu cơ quan, đơn vị đó.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, trong quá trình rà soát, kiểm tra cần xem xét thấu đáo từng trường hợp được giải quyết nghỉ theo chính sách tại Nghị định 178. Theo đó, cần căn cứ cụ thể vào từng nhóm đối tượng và chính sách áp dụng, nhất là chính sách đối với người nghỉ hưu trước tuổi và người nghỉ hưu theo quy định thông thường, để bảo đảm việc rà soát được chính xác, khách quan.

"Cần căn cứ vào các quy định, chính sách cụ thể để rà soát lại. Trường hợp nào chưa rõ thì có thể yêu cầu Bộ Nội vụ hướng dẫn hoặc trao đổi để làm rõ, trên cơ sở đó mới có căn cứ xử lý", ông Dĩnh nhấn mạnh và cho hay việc này phải triển khai một cách quyết liệt, không nên kéo dài.

Còn ĐBQH Phạm Văn Hòa (đoàn Đồng Tháp) khẳng định, chủ trương thực hiện chính sách theo Nghị định 178 là cần thiết. Thực tế, chính sách có nhiều ưu đãi nên đã tạo động lực để một bộ phận cán bộ, công chức lựa chọn nghỉ trước tuổi, góp phần phục vụ quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy.

"Tinh thần của Nghị định 178 thì rất ủng hộ. Tuy nhiên, thời gian qua khi thực hiện Nghị định này cũng còn có những bất cập, dẫn đến tình trạng nhiều cán bộ nghỉ hàng loạt", ông Hoà nêu.

Bộ Nội vụ đã có văn bản yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát việc thực hiện chính sách theo Nghị định 178 và báo cáo cụ thể. Do đó, trước mắt, các địa phương cần nghiêm túc thực hiện việc rà soát, trên cơ sở đó xác định tình hình thực tế và có hướng xử lý phù hợp.

Theo ông Hòa, cần chờ kết quả rà soát của các địa phương để có đánh giá đầy đủ hơn về tình hình thực hiện chính sách theo Nghị định 178 trên phạm vi cả nước.

Đại biểu cho rằng, cần rà soát cụ thể từng trường hợp để xác định sai ở đâu, sai như thế nào, từ đó có hướng xử lý phù hợp. Các địa phương cần thực hiện nghiêm túc công văn của Bộ Nội vụ, rà soát lại toàn bộ quá trình thực hiện chính sách để kịp thời khắc phục những trường hợp sai sót, nếu có.

Xác định trách nhiệm đúng người, đúng lỗi

Trao đổi thêm với Người Đưa Tin, Luật sư Nguyễn Văn Đồng - Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính, Đoàn Luật sư Tp.Hà Nội cho rằng, khi xem xét việc có phải thu hồi khoản tiền đã chi theo Nghị định 178 hay không, cần tránh cách hiểu đơn giản rằng "cứ người hưởng không có lỗi thì không phải trả tiền" hoặc ngược lại "cứ sai đối tượng là người dân phải chịu toàn bộ hậu quả".

Về pháp lý, đây là hai vấn đề khác nhau: một là trách nhiệm hoàn trả khoản tiền Nhà nước đã chi không đúng căn cứ; hai là trách nhiệm của cá nhân, cơ quan trong việc làm phát sinh khoản chi sai đó.

Theo Luật sư Đồng, Nghị định 178 đặt trách nhiệm rất rõ đối với người đứng đầu và cơ quan trực tiếp quản lý trong việc rà soát, xác định đối tượng, lập danh sách, dự toán và tổ chức chi trả.

Nguyên tắc chung của Nghị định là việc thực hiện chính sách phải khách quan, công bằng, công khai, minh bạch, đúng pháp luật và sử dụng đúng, hiệu quả ngân sách Nhà nước.

Trả lời câu hỏi, nếu một người được xác định không đúng đối tượng hưởng Nghị định 178 nhưng bản thân họ không gian dối thì có phải hoàn trả toàn bộ khoản trợ cấp hay không?

Vị luật sư cho rằng, về nguyên tắc có thể phải hoàn trả toàn bộ khoản tiền đã nhận nếu cơ quan có thẩm quyền kết luận người đó thực sự không thuộc đối tượng và không có căn cứ pháp luật để hưởng khoản tiền đó.

"Việc người hưởng không gian dối, không làm giả hồ sơ, không cung cấp thông tin sai sự thật là yếu tố rất quan trọng để xác định trách nhiệm của họ, nhưng không tự động biến một khoản tiền được chi không có căn cứ pháp luật thành khoản tiền hợp pháp mà họ được quyền giữ. Nói cách khác, cần tách "lỗi" khỏi "căn cứ hưởng"", Luật sư Đồng cho hay.

Tuy nhiên, nếu khoản tiền đã chi không có căn cứ pháp luật thì về nguyên tắc phải xử lý để thu hồi khoản chi sai. Nghị định 67 quy định người đứng đầu cơ quan trực tiếp quản lý có trách nhiệm rà soát, xác định đối tượng, lập danh sách và dự toán số tiền thực hiện chính sách để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Do đó, không nên diễn đạt rằng "người không có lỗi thì đương nhiên không phải trả tiền". Cách diễn đạt chính xác hơn là: người không có lỗi vẫn có thể phải hoàn trả khoản tiền thực tế không có căn cứ hưởng, nhưng việc hoàn trả đó không đồng nghĩa với việc họ phải chịu trách nhiệm kỷ luật, hành chính, hình sự hay bồi thường do lỗi của mình.

Trường hợp người nghỉ đúng đối tượng, đủ điều kiện nhưng cơ quan tính sai mức trợ cấp, thời gian công tác, tiền lương làm căn cứ hoặc áp dụng sai công thức thì chỉ phải hoàn trả phần tiền chênh lệch. Không thể vì sai sót trong khâu tính toán mà kết luận toàn bộ chế độ đã nhận là trái quy định.

"Không thể vì một sai sót trong khâu tính toán mà mặc nhiên kết luận toàn bộ chế độ đã nhận là trái pháp luật", Luật sư Đồng cho hay.

Ông nêu ví dụ, một người đáng lẽ được hưởng 800 triệu đồng nhưng cơ quan tính nhầm thành 900 triệu đồng thì vấn đề pháp lý nằm ở 100 triệu đồng chênh lệch.

Khoản 800 triệu đồng có căn cứ pháp luật vẫn phải được bảo đảm cho người hưởng; khoản 100 triệu đồng chi vượt phải được xử lý thu hồi.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với nguyên tắc quản lý ngân sách: Nhà nước phải thu hồi phần chi sai, nhưng không thể thu hồi cả khoản mà pháp luật xác định người dân thực sự có quyền hưởng.

Trường hợp sai thủ tục, theo Luật sư Đồng, không thể chỉ vì sai thủ tục mà mặc nhiên thu hồi toàn bộ tiền.

Luật sư cho rằng, phải xác định bản chất của thủ tục bị sai và xem sai sót đó có làm mất căn cứ pháp lý của việc hưởng chế độ hay không. 

Nếu người hưởng đáp ứng đầy đủ điều kiện về đối tượng, thời gian công tác, tuổi nghỉ hưu và các điều kiện khác, nhưng cơ quan lập hồ sơ thiếu một thủ tục mang tính nội bộ, chậm một bước trong quy trình hoặc có sai sót hành chính không làm thay đổi bản chất quyền hưởng, thì cần ưu tiên khắc phục thủ tục, hoàn thiện hồ sơ thay vì buộc người dân hoàn trả một khoản mà về bản chất họ có quyền được hưởng.

Ngược lại, nếu "sai thủ tục" là thủ tục mang tính điều kiện bắt buộc để xác lập quyền hưởng, chẳng hạn quyết định của cấp có thẩm quyền là điều kiện pháp lý bắt buộc nhưng người ký quyết định hoàn toàn không có thẩm quyền, hoặc không có quyết định phê duyệt danh sách theo đúng phân cấp, thì phải xem xét tính hợp pháp của toàn bộ quá trình. 

Khi đó, không thể chỉ gọi đơn giản là "lỗi thủ tục" để bỏ qua. Điểm mấu chốt là phải trả lời câu hỏi: nếu sửa sai thủ tục đó thì người này có đủ điều kiện hưởng Nghị định 178 hay không?

"Tôi cho rằng nguyên tắc xuyên suốt phải là thu hồi đúng khoản chi không có căn cứ, không thu hồi vượt quá phần sai; xác định trách nhiệm đúng người, đúng lỗi; bảo vệ quyền bảo hiểm xã hội đã được hình thành hợp pháp; và không chuyển toàn bộ hậu quả của sai sót quản lý sang cho người hưởng ngay tình", luật sư Đồng nhấn mạnh.