Nghịch lý vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất: ĐBQH hiến kế

Chiều 30/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026 và dự kiến kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027.

Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Lê Hoàng Anh (đoàn Gia Lai) cho biết, năm đầu thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, giữa nhiều cú sốc bên ngoài, GDP 9 tháng vẫn tăng 9,01%, xuất khẩu tăng 24,5%. Việt Nam bước vào nhóm nước thu nhập trung bình cao, thị trường chứng khoán được nâng hạng, tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư... Cử tri và nhân dân phấn khởi, tin tưởng.

"Nền móng đã được đặt. Câu hỏi của năm 2027 là: Lấy vốn dài hạn ở đâu để đi đường dài?", đại biểu Hoàng Anh đặt câu hỏi.

Theo đại biểu, hiện nay, nền kinh tế dựa chủ yếu vào một nguồn là tín dụng ngân hàng. Tín dụng đã khoảng 155% GDP. Gần 80% vốn huy động có kỳ hạn dưới 12 tháng, trong khi một nửa dư nợ là trung, dài hạn. Không thể đi đường dài bằng nguồn vốn ngắn hạn.

Áp lực vốn không chỉ ở doanh nghiệp. Dự toán năm 2027, tổng mức vay của ngân sách Nhà nước gần 1,28 triệu tỷ đồng, bằng 54% chi ngân sách Trung ương, trong đó khoảng 540.000 tỷ đồng là vay để trả nợ gốc.

Trong khi đó, vay không dễ. Đến cuối tháng 8, trái phiếu chính phủ mới phát hành được 43% kế hoạch năm, lãi suất phát hành tăng còn nguồn thu từ đất - chỗ dựa lớn của đầu tư công đã chững lại và không thể là nguồn bền vững.

Nhà nước và doanh nghiệp đang cùng tìm vốn dài hạn từ một nguồn tiết kiệm. Thị trường vốn cạn mỏng, áp lực lên nguồn vốn dài hạn càng lớn.

"Nghịch lý là vốn có sẵn nhưng không chảy vào sản xuất. Tiền gửi dân cư đã vượt 11,2 triệu tỷ đồng. Người dân còn giữ ước khoảng 500 tấn vàng, xấp xỉ 12% GDP. Trong khi đó, trái phiếu doanh nghiệp chỉ khoảng 11% GDP, mục tiêu 20% vào năm 2025 chưa đạt. Cái thiếu không phải là vốn, mà là đường dẫn vốn", đại biểu phân tích.

Theo đại biểu, "thiếu đường dẫn trong nước, vốn tìm đường ra nước ngoài". Không ít doanh nghiệp công nghệ do người Việt sáng lập, phục vụ khách hàng Việt, nhưng công ty mẹ đặt ở ngoài Việt Nam. Mỗi lần gọi vốn thành công, giá trị tăng thêm lại được ghi nhận ở nước ngoài. Chúng ta giữ được nhà máy, nhưng vốn và quyền quyết định lại đặt ở nơi khác.

"Doanh nghiệp đi ra không phải chủ yếu vì thuế. Chính sách cho doanh nghiệp trích 20% thu nhập tính thuế vào Quỹ phát triển khoa học và công nghệ được dự tính làm giảm thu ngân sách 70.500 tỷ đồng mỗi năm, nhưng năm 2026, ước thực tế chỉ khoảng 5.300 tỷ. Khi thuế tối thiểu toàn cầu đã áp dụng, dư địa ưu đãi thuế gần như khép lại. Từ nay, cạnh tranh là cạnh tranh về thể chế, pháp luật", đại biểu nêu.

Đại biểu nhấn mạnh, vốn dài hạn chỉ đi theo niềm tin dài hạn, và niềm tin ấy trước hết là niềm tin vào pháp luật. Việc sửa đổi luật khẩn trương vừa qua gắn với tổng rà soát hơn 45.000 văn bản là cần thiết. 

Vì vậy, trước hết cần bảo đảm điều kiện nền: sự ổn định và tiên liệu được của pháp luật. Đúng như tinh thần Nghị quyết 66 và Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị: Chính sách phải được đánh giá tác động thực chất, có lộ trình chuyển tiếp, không hồi tố bất lợi cho doanh nghiệp.

Luật khung giúp điều hành linh hoạt, nhưng khung càng rộng thì quyền cơ bản của doanh nghiệp càng phải được ghi rõ trong luật.

Trên nền tảng đó, đại biểu đề nghị mở 3 đường dẫn vốn: Một là, cụ thể hóa chủ trương cho vay theo dữ liệu dòng tiền của Nghị quyết 68. Khi doanh nghiệp đồng ý, ngân hàng được dùng dữ liệu hóa đơn điện tử, dữ liệu thuế, dữ liệu xuất nhập khẩu thay cho tài sản bảo đảm là đất.

Hai là, giữ vốn chủ sở hữu ở trong nước. Theo đại biểu, Nghị quyết 222/2025/QH15 đã cho phép doanh nghiệp lập công ty holding tại trung tâm tài chính quốc tế. Đề nghị Chính phủ sớm ban hành cơ chế để công ty mẹ tại trung tâm đầu tư thông suốt về trong nước và để doanh nghiệp đưa công ty mẹ từ nước ngoài về với chi phí thuế hợp lý.

Đồng thời, sớm vận hành thực chất quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia theo hướng góp "vốn mồi" vào quỹ tư nhân chuyên nghiệp, cho nhà đầu tư tư nhân quyền mua lại phần vốn nhà nước khi thành công.

Ba là, nối tiết kiệm của dân với doanh nghiệp qua quỹ hưu trí tự nguyện, quỹ mở và nghiên cứu thí điểm chứng chỉ vàng.

"Tăng trưởng 2 con số bắt đầu từ quyết tâm, nhưng chỉ bền vững khi được nuôi bằng vốn dài hạn và niềm tin dài hạn. Doanh nghiệp của người Việt, vốn của người Việt thì giá trị gia tăng phải ở lại Việt Nam", đại biểu Hoàng Anh nói.

Chuyển sang tư duy kiến tạo pháp lý cho động lực phát triển

Trong khi đó, ĐBQH Lã Thanh Tân (đoàn Tp.Hải Phòng) quan tâm đến xây dựng và hoàn thiện thể chế trong nhóm nhiệm vụ, giải pháp Chính phủ đề ra trong năm 2027. Ông cũng nêu câu hỏi "Làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển?".

Để tạo ra một bước chuyển có tính căn bản về chất lượng thể chế đại biểu đề xuất 3 nội dung đó là: Phải chuyển tư duy từ sửa từng quy định sang tư duy xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật.

Đại biểu đề nghị Chính phủ chỉ đạo tổ chức rà soát theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến việc huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước. Với mỗi nhóm vấn đề, cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian hoàn thành.

Cùng với đó, phải chuyển sang tư duy kiến tạo pháp lý cho động lực phát triển; đồng thời, cần chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật. 

Đại biểu đề nghị Chính phủ gắn trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo với toàn bộ vòng đời của chính sách, từ đánh giá tác động, tổ chức thực hiện đến kiểm tra và đánh giá sau ban hành…

Đặc biệt, cần xây dựng cơ chế đánh giá về hiệu quả thể chế bằng những chỉ tiêu cụ thể: thời gian và chi phí thực hiện thủ tục hành chính giảm được bao nhiêu; bao nhiêu điểm nghẽn pháp lý được xử lý; bao nhiêu dự án, nguồn lực được khơi thông; mức độ hài lòng của người dân và doanh nghiệp được cải thiện như thế nào. "Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ để điều chỉnh chính sách và xem xét trách nhiệm của cơ quan thực thi", đại biểu Tân đề nghị.

Vì vậy, đại biểu Lã Thanh Tân đề nghị Chính phủ quan tâm đưa việc triển khai Kết luận 09 của Bộ Chính trị thành một nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm vụ hoàn thành thể chế năm 2027 với chương trình hành động cụ thể.