Quản lý dữ liệu bưu chính phải đi đôi với bảo vệ quyền lợi của người dân

Sáng 17/10, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khoá XVI, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình 2 dự án Luật Bưu chính (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đo lường. Sau đó, Quốc hội thảo luận tại tổ về 2 dự án luật này.

Ứng dụng AI để đánh giá mức độ rủi ro bưu gửi phải có cơ chế kiểm tra

Tham gia góp ý kiến Luật Bưu chính (sửa đổi), ĐBQH Trần Mạnh Huy (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng từ góc độ khoa học vấn đề quan trọng nhất của luật lần này là phải chuyển từ tư duy quản lý hoạt động bưu chính truyền thống sang tạo điều kiện phát triển bưu chính trong nền kinh tế số.

Do đó, theo đại biểu phải bảo đảm chuyển từ cấp phép sang đăng ký và cải cách thực chất. Điều 14 quy định đăng ký cung cấp dịch vụ thay cho cấp phép, nhưng Điều 13 vẫn đặt ra các điều kiện kinh doanh. Còn Điều 50 quy định việc chuyển tiếp đối với doanh nghiệp đang hoạt động.

Đại biểu Huy đề nghị làm rõ 3 vấn đề: Doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về những điều kiện nào; cơ quan nhà nước kiểm tra, giám sát ra sao? Căn cứ xử lý khi doanh nghiệp vi phạm là gì?

"Đồng thời, cần rà soát lại yêu cầu đăng ký lại, tránh gây xáo trộn không cần thiết cho doanh nghiệp hiện hữu. Chúng ta không nên bỏ giấy phép về mặt hình thức nhưng lại duy trì cơ chế xin phép trong thực tế", ông Huy cho biết.

Cùng với đó, đại biểu Huy cho rằng quản lý dữ liệu bưu chính phải đi đôi với bảo vệ quyền lợi của người dân.

Đại biểu nêu, các Điều 36 đến Điều 39 và Điều 44 đã đặt cơ sở cho việc thu thập, quản lý dữ liệu và phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro. Đây là hướng đi cần thiết. Tuy nhiên, dữ liệu về người gửi, người nhận, địa chỉ và hành trình bưu gửi có thể phản ánh các hoạt động kinh doanh và đời sống riêng tư của người dân.

Đại biểu đề nghị Luật quy định rõ phạm vi thông tin phải thu thập, mục đích sử dụng, thời hạn lưu giữ và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu. Đặc biệt, khi ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để đánh giá mức độ rủi ro của bưu gửi, phải có cơ chế kiểm tra lại kết quả và xác định trách nhiệm nếu đánh giá sai gây thiệt hại.

Theo đại biểu, mở rộng bưu chính công ích phải có nguồn lực và cơ chế kiểm soát rõ ràng. Bày tỏ ủng hộ việc mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập sang gói, kiện hàng hóa, tạo điều kiện để người dân vùng sâu, vùng xa tiếp cận thương mại điện tử và dịch vụ công. Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra đã chỉ ra rằng hồ sơ chưa lượng hóa đầy đủ chi phí ngân sách phát sinh cho việc này.

Đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện, làm rõ phạm vi hỗ trợ, nguồn kinh phí và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Doanh nghiệp được Nhà nước giao nhiệm vụ công ích phải hạch toán riêng với hoạt động kinh doanh thương mại, bảo đảm sử dụng ngân sách minh bạch và cạnh tranh bình đẳng.

Đánh giá tầm quan trọng của dự án Luật Bưu chính (sửa đổi), ĐBQH Nguyễn Khánh Ngọc (đoàn Tp.Đà Nẵng) cho rằng, trong lĩnh vực bưu chính, thư tín là hoạt động truyền thống và có những đặc thù riêng. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, dịch vụ bưu chính thường có một mảng quan trọng là Nhà nước bảo đảm cung ứng dịch vụ đến người dân, phục vụ hoạt động bình thường của hệ thống chính trị cũng như những nhóm đối tượng không thể tiếp cận các dịch vụ thương mại thông thường. Đại biểu đồng tình với cách tiếp cận này và cho rằng cần quy định rõ trong luật.

Tuy nhiên, đại biểu nhấn mạnh, bưu chính cũng là một lĩnh vực kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư. Vì vậy, việc thiết kế các quy định cần phù hợp với bối cảnh mới, hướng tới kiến tạo phát triển, thu hút đầu tư và xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng.

Qua nghiên cứu dự án luật cũng như các báo cáo thẩm định, thẩm tra, đại biểu nhận thấy một số quy định có nguy cơ chồng chéo, mâu thuẫn hoặc chưa phù hợp với Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại và Luật Đầu tư, trong khi các luật này đã có cách tiếp cận tương đối thông thoáng đối với hoạt động dịch vụ.

Đề cập đến Điều 5 quy định về đặc trưng của dịch vụ bưu chính, đại biểu cho biết chưa thấy rõ sự khác biệt giữa hoạt động bưu chính với các dịch vụ vận chuyển, giao nhận hàng hóa khác. 

Theo đại biểu, đối với thư tín, từ công ước quốc tế đến Hiến pháp và Bộ luật Dân sự đều có những quy định đặc thù về bảo mật, an ninh, an toàn. Do đó, ông đồng tình với việc thiết lập các quy định chặt chẽ hơn đối với thư tín. 

Tuy nhiên, đối với các dịch vụ khác, đại biểu chưa rõ lý do phải đặt ra những điều kiện cao hơn so với Luật Thương mại, Bộ luật Dân sự và Luật Đầu tư.

Đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo làm rõ những hoạt động cần có cơ chế đặc thù, nhất là các dịch vụ bảo đảm thư tín phục vụ hệ thống chính trị và những nhóm đối tượng đặc biệt, để Nhà nước có thể bảo đảm cung ứng. 

Đối với các hoạt động mang tính thị trường, cần cân nhắc áp dụng các quy định pháp luật thông thường, tránh tạo ra những điều kiện kinh doanh không cần thiết.

Đại biểu cũng lưu ý Việt Nam đã có nhiều cam kết quốc tế liên quan đến lĩnh vực bưu chính, từ Hiệp định Thương mại Việt Nam - Hoa Kỳ, WTO đến các hiệp định thương mại tự do gần đây. Theo đại biểu, các mã ngành CPC 7511 và 7512 (thuộc nhóm Dịch vụ thông tin (Bưu chính và Chuyển phát) đã được đưa vào cam kết, trong đó có nguyên tắc không phân biệt đối xử, không dành điều kiện kém thuận lợi hơn đối với dịch vụ bưu chính Việt Nam. 

Vì vậy, việc xây dựng chính sách cần được rà soát kỹ lưỡng để bảo đảm phù hợp với các cam kết này.

Quy định giải quyết khiếu nại, tranh chấp trong hoạt động bưu chính

Với tinh thần bảo vệ người tiêu dùng là trên hết, ĐBQH Nguyễn Phi Hùng (đoàn Tp.Đà Nẵng) tham gia góp ý về quy định giải quyết khiếu nại, tranh chấp trong hoạt động bưu chính.

Theo đại biểu, dự thảo luật quy định người sử dụng dịch vụ bưu chính chỉ được quyền khiếu nại trong 4 trường hợp: chất lượng dịch vụ, giá cước, bưu gửi bị mất, hư hỏng hoặc chậm trễ trong thời gian toàn trình. Song đại biểu cho rằng, chỉ quy định 4 trường hợp này là chưa đảm bảo quyền khiếu nại của công dân, người sử dụng dịch vụ.

Do đó, đại biểu đề nghị sửa đổi khoản 1 Điều 46 theo 2 hướng: Mở rộng phạm vi khiếu nại đối với mọi hành vi, khi xâm phạm quyền và lợi ích của người sử dụng dịch vụ trong quá trình cung cấp và sử dụng dịch vụ bưu chính đều có quyền khiếu nại; Bổ sung hình thức giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài thương mại.

Liên quan đến Điều 47 của dự thảo luật quy định về bồi thường thiệt hại trong hoạt động bưu chính. Đại biểu Hùng thấy rằng dự thảo luật quy định về loại trừ hoàn toàn trách nhiệm bồi thường thiệt hại gián tiếp, quy định này là không thỏa đáng.

Bởi, không phù hợp với nguyên tắc bồi hoàn thiệt hại khi có lỗi cố ý, việc này đã được quy định tại Điều 13 và Điều 360 của Bộ luật Dân sự năm 2015.

"Nếu nhân viên bưu chính hay doanh nghiệp cung cấp cố ý tráo đổi hàng hóa hoặc cố ý tiêu hủy tài liệu liên quan hay chiếm dụng tiền thu hộ, mà chỉ bồi thường định mức vài chục nghìn theo cước phí, tôi cho rằng đây là một sự vi phạm rất lớn đối với thiệt hại của người sử dụng dịch vụ", đại biểu Hùng nêu.

Vì vậy, đại biểu đề nghị giữ nguyên việc không bồi thường thiệt hại gián tiếp đối với rủi ro nghiệp vụ thông thường do lỗi vô ý; nhưng phải loại trừ quyền miễn trừ khi xảy ra do lỗi cố ý của doanh nghiệp hoặc người lao động trong doanh nghiệp bưu chính.