Sửa đổi Luật Đấu thầu: Đủ thủ tục, giá rẻ nhất là chưa đủ

Chiều 23/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi).

"Giá rẻ nhất" không đồng nghĩa "tiết kiệm nhất"

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Nguyễn Vũ Trung (đoàn Tp.Hồ Chí Minh) cho rằng dự thảo mở rộng nhiều căn cứ để chỉ định thầu, đặt hàng và lựa chọn trong trường hợp đặc biệt, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết khá nhiều nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến cạnh tranh. Nếu tiêu chí và cơ chế kiểm soát không được ghi ngay trong Luật, thủ tục có thể bớt ở khâu trình duyệt nhưng rủi ro tùy nghi, khiếu kiện và hậu kiểm lại tăng lên.

Với mua sắm y tế, dự thảo tạo thêm lựa chọn về cách mua, nhưng chưa bảo đảm đồng thời bốn mục tiêu: đúng sản phẩm chuyên môn cần dùng, giá hợp lý, nguồn cung liên tục và trách nhiệm giải trình rõ ràng. Đây là điểm cần chỉnh trước khi thông qua.

Đại biểu nêu một số vấn đề cần nghiên cứu để hoàn thiện quy định về mua sắm y tế.

Đầu tiên là, giảm thủ tục chưa chắc giảm thời gian. Nếu xác định giá vẫn phải theo một quy trình báo giá cứng, hoặc phải chờ hướng dẫn chi tiết sau khi Luật có hiệu lực, cơ sở y tế vẫn khó mua sửa chữa nhỏ, linh kiện, vật tư cấp thiết.

Cùng với đó, "giá rẻ nhất" không đồng nghĩa "tiết kiệm nhất". Với máy xét nghiệm, máy chẩn đoán hình ảnh hoặc thiết bị phẫu thuật, giá mua ban đầu có thể thấp nhưng chi phí hóa chất, vật tư độc quyền, bảo trì và thời gian ngừng máy lại cao. Do đó, đại biểu cho rằng cần đánh giá tổng chi phí sở hữu và hiệu quả chuyên môn.

Quy định mua sắm phải bảo vệ lựa chọn lâm sàng. Cơ sở y tế cần được chọn thiết bị hoặc thuốc đáp ứng đúng nhu cầu điều trị, an toàn người bệnh và năng lực vận hành. Nhưng tiêu chí chuyên môn cũng phải cụ thể, có bằng chứng và được công khai để không trở thành "đặc tả" cho một nhà cung cấp.

Theo đại biểu, mua sắm tập trung có thể tạo quy mô nhưng cũng tập trung rủi ro. Nếu một cuộc thầu hoặc một nhà cung cấp không đáp ứng, nhiều cơ sở có thể cùng thiếu hàng. Cần có nhiều nhà cung cấp trong thỏa thuận khung khi thị trường cho phép, nguồn dự phòng và cơ chế mua bổ sung khi thiếu hàng.

Đồng thời, đàm phán giá phải bảo đảm cả khả năng kiểm tra. Theo đại biểu, có thể cần giữ kín mức giá riêng trong một số đàm phán để bảo vệ vị thế thương lượng, nhưng không nên bảo mật cả phương pháp chọn nhà cung cấp, tiêu chí chất lượng, căn cứ xác định giá và kết quả kiểm toán. Cơ quan quản lý cần có dữ liệu giá thực trả để phát hiện chênh lệch bất thường.

Đối với ngành y tế, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh: "Luật Đấu thầu phải giúp bệnh viện mua đúng thuốc, sinh phẩm, hóa chất, đúng thiết bị, đúng thời điểm và với giá hợp lý; không thể chỉ chứng minh rằng đã làm đủ thủ tục. Cạnh tranh phải bảo vệ đồng tiền công, còn tiêu chí chuyên môn phải bảo vệ người bệnh. Mở quyền tự chủ là cần thiết, nhưng quyền ấy chỉ an toàn khi đi kèm dữ liệu, giới hạn và trách nhiệm".

Vi phạm tiến độ, chất lượng cần cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong 3 năm

Tham gia góp ý kiến về đánh giá uy tín và xử lý nhà thầu vi phạm tiến độ, chất lượng trong thực hiện hợp đồng, ĐBQH Phan Duy Anh (đoàn Tp.Đà Nẵng) nêu thực tế tại một số dự án, nhà thầu có hồ sơ dự thầu rất tốt, nhưng khi thi công tại hiện trường lại triển khai chậm do không chủ động được nhân công, máy móc, thiết bị, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng công trình.

Nhiều trường hợp nhà thầu đã bị chủ đầu tư nhắc nhở, lập biên bản chậm tiến độ, nhắc nhở về chất lượng, nhưng các thông tin này không được bảo lưu khi nhà thầu tham dự gói thầu khác. Chủ đầu tư vì vậy khó lựa chọn được nhà thầu thực sự có năng lực.

Đại biểu cho biết, điểm a khoản 2 Điều 53 dự thảo chỉ cho phép cấm tham gia hoạt động đấu thầu đối với các hành vi bị cấm tại Điều 14. Vi phạm tiến độ, chất lượng trong thực hiện hợp đồng, kể cả khi lặp lại nhiều lần, không thuộc các hành vi này. Theo quy định hiện hành, các biên bản chậm tiến độ, nhắc nhở về chất lượng chỉ được phản ánh vào kết quả thực hiện hợp đồng, đăng tải chậm nhất 6 tháng sau khi kết thúc gói thầu.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của chủ đầu tư đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, ngay trong quá trình thực hiện hợp đồng, các biên bản vi phạm về tiến độ, chất lượng, văn bản phạt vi phạm và quyết định chấm dứt hợp đồng; nhà thầu được quyền phản hồi, giải trình. Dữ liệu này là căn cứ bắt buộc của thang điểm đánh giá uy tín nhà thầu, có tỉ trọng tối thiểu.

Cùng với đó, bổ sung căn cứ cấm: nhà thầu có vi phạm về tiến độ, chất lượng do lỗi của mình, đã được xác định bằng văn bản quá 3 lần trong thời hạn 3 năm thì bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong thời gian 3 năm; đồng thời bổ sung thẩm quyền cấm tương ứng tại khoản 3 Điều 53. Mức này nằm trong khung từ 6 tháng đến 5 năm của dự thảo.

Đồng thời, các phản ánh của cơ quan Trung ương, địa phương, cơ quan báo chí, đường dây nóng về nhà thầu phải được chủ đầu tư, cơ quan giám sát kiểm tra, xác minh; khi xác định có vi phạm thì lập văn bản và đăng tải theo quy định nêu trên. "Cách làm này vừa bảo đảm tính răn đe, vừa bảo đảm quyền giải trình của nhà thầu như Báo cáo thẩm tra đã đề nghị", đại biểu nêu.

Tham gia nêu ý kiến về công khai thông tin trong đấu thầu, ĐBQH Lê Hồng Hà (đoàn Tp.Hà Nội) cho biết, khái niệm về hoạt động đấu thầu tại khoản 1 Điều 5 được định nghĩa rộng, nên cần phải làm rõ các nghĩa vụ công khai tại Điều 7 chỉ áp dụng đối với hoạt động đấu thầu thuộc phạm vi điều chỉnh của luật, không áp dụng đối với hoạt động mua sắm của doanh nghiệp tự quyết định theo Điều 3, trừ trường hợp doanh nghiệp tự chọn áp dụng theo Luật Đấu thầu.

Đại biểu đề nghị bổ sung việc công khai thông tin phải đảm bảo không làm lộ dữ liệu cá nhân, bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ và thông tin khác được pháp luật bảo vệ, trừ trường hợp pháp luật quy định phải công khai.

Liên quan đến tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, đại biểu đề nghị bổ sung pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, vì cơ sở dữ liệu về đấu thầu theo khoản 2 Điều 18 lưu trữ nhiều thông tin cá nhân của người đại diện nhà thầu, nhân sự chủ chốt, chuyên gia; đồng thời quy định rõ trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân của tổ chức vận hành hệ thống tại Điều 50.

Hoàng Bích - Hữu Thắng