Hiệu quả từ các mô hình thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" ở Nghệ An
Với địa bàn rộng, có đông đồng bào dân tộc sinh sống, tình trạng tảo hôn ở Nghệ An vẫn diễn biến phức tạp. Trong vòng 10 năm nay, toàn tỉnh ghi nhận đến 2.094 trường hợp tảo hôn, kéo theo nhiều hệ lụy về mặt xã hội và pháp lý.
Báo cáo của Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Nghệ An cho thấy, những năm qua, tình trạng tảo hôn dù có giảm theo từng năm, song mức độ vẫn cao và nguy cơ tái diễn là thường trực. Đáng lo ngại, ở nhiều nơi, độ tuổi tảo hôn ngày càng trẻ hóa, từ 13-14 tuổi.
Nhiều nhất là năm 2021 có 309 trường hợp; năm 2022 có 295 trường hợp; năm 2023 có 230 trường hợp; năm 2024 có 108 trường hợp và đến thời điểm này của năm 2025 đã ghi nhận 95 trường hợp. Chưa kể, trong số này có đến 87 trường hợp kết hôn cận huyết thống.
Hội thi tìm hiểu pháp luật về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống năm 2025.
Đơn cử như tại Mường Lống là xã miền núi thuần người Mông của tỉnh Nghệ An. Những năm trở lại đây, tình trạng tảo hôn vẫn xảy ra ở vùng đất rẻo cao này, để lại bao hệ lụy cho cộng đồng và xã hội. Qua thống kê của địa phương, từ năm 2023 đến nay đã có 63 cặp tảo hôn; trong đó năm 2023 là 31 cặp, năm 2024 là 8 cặp, năm 2025 là 24 cặp.
Trước thực trạng nạn tảo hôn trên địa bàn đang ở mức cao, ngay khi vận hành chính quyền 2 cấp, xã Mường Lống đã kiện toàn lại Ban chỉ đạo, phối hợp các đơn vị công an, biên phòng, nhà trường, phụ nữ thôn bản và các tổ chức xã hội tăng cường tuyên truyền, tổ chức ký cam kết không vi phạm tảo hôn và hôn nhân cận huyết.
Ông Phạm Văn Hòa, Chủ tịch xã Mường Lống cho biết, địa phương phát huy vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu gắn với việc duy trì, xây dựng các mô hình điểm can thiệp làm giảm tình trạng tảo hôn và giảm số phụ nữ dân tộc thiểu số dưới 18 tuổi sinh con.
Phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể và các tổ chức chính trị - xã hội, già làng, trưởng bản, Người có uy tín; cộng tác viên dân số tham gia tuyên truyền, vận động, tư vấn pháp luật liên quan đến tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi hôn nhân trái quy định.
Một trong những động lực để xoá tập tục có hại là từ Dự án 8, Chương trình MTGQ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 tại Nghệ An.
Dự án đã thực hiện nội dung về tuyên truyền, vận động thay đổi "Nếp nghĩ, cách làm" góp phần xóa bỏ các định kiến và khuôn mẫu giới trong gia đình và cộng đồng, những tập tục văn hóa có hại và giải quyết một số vấn đề xã hội cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em.
Đẩy lùi tình trạng tảo hôn tại miền núi Nghệ An
Không chỉ riêng xã Mường Lống, những năm qua, thực hiện Dự án 8, Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025, đã triển khai nhiều giải pháp, cách làm trong việc đẩy lùi vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết tại tỉnh Nghệ An.
Xã miền núi Tri Lễ có diện tích hơn 26.194 ha, với 2.773 hộ, hơn 14.400 nhân khẩu. Đây đều là các xóm bản vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tỉ lệ hộ nghèo còn rất cao, trên 54%.
Cấp phát tài liệu, cung cấp thông tin về hôn nhân gia đình đến học sinh các trường học vùng miền núi Nghệ An.
Bởi vậy, lâu nay, có một thực tế là tại các bản làng vùng sâu, vùng xa, vẫn còn tồn tại định kiến chưa tốt, nhiều quan niệm chưa hay… đối với phụ nữ, điều này dẫn đến những thiệt thòi cho chị em.
Chị Vi Thị Sinh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tri Lễ cho biết: "Vì vậy, việc đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, xóa bỏ các định kiến thông qua các tổ truyền thông cộng đồng để thay đổi "nếp nghĩ, cách làm" dành cho phụ nữ được xem là "cuộc cách mạng" về nhận thức và tư tưởng trong mỗi gia đình và cộng đồng dân cư ở các bản làng vùng sâu, vùng xa".
Theo Sở Dân tộc và Tôn giáo, các sở, ngành cấp tỉnh như Phụ nữ, Tư pháp, Công an, Tỉnh đoàn, y tế, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đã tích cực vào cuộc tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức về tảo hôn và hôn nhân cận huyết tùy theo chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị ngành dọc.
Các đơn vị đã tổ chức hơn 12.844 lượt người, với 91 Hội nghị tuyên truyền trực tiếp tại 14 mô hình điểm ở các xã Nậm Cắn, Huồi Tụ, Nhôn Mai, Tri Lễ, Môn Sơn và 6 Trường Phổ thông THCS (Bán trú, Nội trú) của xã Tri Lễ, Kỳ Sơn, Tam Quang, Thông Thụ.
Ngoài ra, Sở Dân tộc và Tôn giáo đã tổ chức lồng ghép tuyên truyền trong quá trình thực hiện các chương trình, chính sách dân tộc khác trên địa bàn. Sở Dân tộc và Tôn giáo cũng đã biên soạn, cấp phát cho đồng bào 2.810 quyển sổ tay hỏi-đáp, băng đĩa CD, VCD 80 cái, tờ rơi, tờ gấp 60.00 tờ rơi, pa nô, áp phích 15 cái, tranh cổ động, khẩu hiệu 60 cái bằng tiếng Việt về tác hại, giải pháp phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết.
Để việc phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết đạt kết quả, tạo được sự lan tỏa, Sở Dân tộc và Tôn giáo cũng đã tổ chức tập huấn, nâng cao năng lực 23 lớp/3.580 lượt người tham gia; tổ chức đi học tập trao đổi kinh nghiệm 5 chuyến tại các tỉnh phía Bắc và phía Nam với 200 người tham gia; tổ chức hội thi tìm hiểu về Luật hôn nhân và gia định tại các điểm trường THCS bán trú và nội trú…
Kéo giảm tiến tới xóa bỏ vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết, đang là mục tiêu, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị ở Nghệ An. Hi vọng với sự vào cuộc đồng bộ, gắn trách nhiệm; đặc biệt là sự sâu sát của chính quyền 2 cấp, vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết ở Nghệ An sẽ chấm dứt.
Bài 3: Nghệ An quyết liệt phòng, chống tội phạm mua bán phụ nữ ở khu vực miền núi, biên giới
Nguyễn Oanh – Anh Ngọc
