Thanh tra doanh nghiệp xăng dầu, lộ giao dịch hàng chục nghìn tỷ đồng với công ty "ma"

188 doanh nghiệp xăng dầu có dấu hiệu găm hàng, tồn kho vượt 150%

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành Kết luận thanh tra số 769/KL-TTCP ngày 28/10 về chuyên đề diện rộng hoạt động kinh doanh xăng dầu, qua đó chỉ ra hàng loạt vi phạm, hạn chế và bất cập trong hoạt động của các doanh nghiệp đầu mối, thương nhân phân phối.

Kết quả cho thấy có 58/260 doanh nghiệp được thanh tra, tương đương 22%, có dấu hiệu vi phạm điều kiện về cửa hàng, hệ thống phân phối và kho. 

Trong đó, 39 doanh nghiệp không đủ số cửa hàng bán lẻ xăng dầu tối thiểu; 19 doanh nghiệp không đủ tổng đại lý, đại lý hoặc thương nhân nhận quyền bán lẻ theo quy định. Ngoài ra, 23 thương nhân phân phối không duy trì đủ kho, bể dung tích tối thiểu 2.000 m khối. 

Đáng chú ý hơn, có tới 182/260 doanh nghiệp, chiếm 72%, có dấu hiệu không duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc. 

Thanh tra Chính phủ cho rằng quy định hiện hành chưa có hướng dẫn phương pháp xác định cụ thể số ngày cung ứng để làm căn cứ kiểm tra. Đồng thời, chưa có cơ chế xử phạt đối với thương nhân phân phối không bảo đảm mức dự trữ bắt buộc. Việc kiểm tra, giám sát chủ yếu căn cứ vào lượng tồn kho tại thời điểm cuối tháng hoặc thời điểm kiểm tra nên chưa phát hiện đầy đủ vi phạm.

Một bất cập khác là tình trạng tồn kho xăng dầu tăng cao. Có 188/260 doanh nghiệp, tương đương 72%, có một hoặc nhiều ngày trong tháng 3/2026 tồn kho vượt 150% lượng tồn kho bình quân của 3 tháng liền kề trước đó, có dấu hiệu của hành vi găm hàng.

Hành vi vi phạm nêu trên bị xử phạt từ 20 đến 30 triệu đồng kèm hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng giấy phép kinh doanh, chứng chỉ hành nghề từ 3 đến 6 tháng.

Theo giải trình của các doanh nghiệp, tình trạng này xuất phát từ việc phải mua lô hàng lớn để bảo đảm nguồn cung, thời gian tàu neo chờ kéo dài khiến hàng về cùng thời điểm hoặc phải nhập hàng theo hợp đồng đã ký trước đó.

Không chỉ tồn tại bất cập trong dự trữ, hoạt động mua bán xăng dầu giữa các thương nhân cũng được cơ quan thanh tra đặc biệt lưu tâm.

Theo số liệu báo cáo, có tới 253/260 doanh nghiệp, tương đương 97%, thực hiện mua bán ngang giữa các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và giữa các thương nhân phân phối với nhau. Tổng cộng ghi nhận gần 7.760 giao dịch, với sản lượng khoảng 34 ỷ lít và giá trị 573.777 tỷ đồng. Hoạt động mua bán lòng vòng này làm tăng chi phí chiết khấu ở khâu trung gian, ước tính khoảng 46.779 tỷ đồng.

Thanh tra Chính phủ cho rằng một số doanh nghiệp đã lợi dụng hoạt động mua bán ngang để mua bán hóa đơn, trốn thuế, mua bán xăng dầu lậu và xăng dầu không rõ nguồn gốc. Một số vụ việc thậm chí có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.

Lộ giao dịch hàng chục nghìn tỷ đồng với công ty "ma"

Bên cạnh những bất cập trong điều kiện kinh doanh và lưu thông xăng dầu, kết luận thanh tra cũng chỉ ra nhiều vấn đề trong kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường và quản lý Quỹ bình ổn giá.

Cụ thể, có 2 doanh nghiệp đầu mối có dấu hiệu kê khai thiếu khoảng 40 tỷ đồng thuế bảo vệ môi trường. Ngoài ra, 12 doanh nghiệp có dấu hiệu kê khai không đúng đối tượng với tổng số tiền khoảng 3.226 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, qua thanh tra, ghi nhận 15 doanh nghiệp là thương nhân đầu mối cùng các chi nhánh, công ty con chưa nộp ngân sách Nhà nước khoảng 6.500 tỷ đồng. Trong đó, tiền nợ thuế bảo vệ môi trường khoảng 3.869 tỷ đồng và tiền chậm nộp khoảng 2.110 tỷ đồng.

Đối với Quỹ bình ổn giá xăng dầu, cơ quan thanh tra phát hiện một doanh nghiệp trích lập và chi sử dụng sai kỳ tính quỹ so với kỳ điều chỉnh giá, với số tiền khoảng 6,63 tỷ đồng. Tại thời điểm thanh tra, doanh nghiệp đã khắc phục bằng cách nộp bổ sung số tiền vào quỹ.

Ngoài ra, có 20 doanh nghiệp đầu mối đã thực hiện trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá không theo quy định. Các doanh nghiệp thực hiện việc trích lập, chi sử dụng tại thời điểm lập hóa đơn bán hàng, thay vì căn cứ theo quy định về thời điểm điều chỉnh giá bán xăng dầu. Tổng số tiền liên quan khoảng 2.209 tỷ đồng.

Trong kết luận thanh tra cũng liệt kê những vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự liên quan đến mua bán xăng dầu không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc, sử dụng hóa đơn không hợp pháp và vi phạm quy định về kế toán.

Tại Công ty TNHH Kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình và 12 doanh nghiệp liên quan, cơ quan thanh tra xác định từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, doanh nghiệp này sử dụng 4.692 hóa đơn giá trị gia tăng đầu vào thể hiện việc mua khoảng 2,6 tỷ lít xăng dầu, trị giá khoảng 42.600 tỷ đồng từ 12 công ty "ma". Trong khi đó, lượng xăng dầu bán ra được thể hiện qua khoảng 19.843 hóa đơn, với sản lượng khoảng 2,8 tỷ lít, trị giá khoảng 46.000 tỷ đồng.

Để thanh toán các hóa đơn đầu vào, doanh nghiệp có hành vi sử dụng 15 tài khoản của công ty để chuyển khoảng 48.100 tỷ đồng đến 23 tài khoản của 12 công ty "ma". Dòng tiền sau đó tiếp tục được luân chuyển qua nhiều tài khoản cá nhân và tổ chức trung gian.

Cơ quan thanh tra cũng phát hiện việc sử dụng phiếu xuất kho, đặt hàng trực tuyến cho nhiều lô hàng, có phiếu bị hủy nhưng vẫn được sử dụng để báo cáo, chứng minh nguồn gốc hàng hóa.

Một vụ việc khác liên quan đến Công ty TNHH Đầu tư P.A.S và 4 đơn vị trực thuộc. Từ tháng 7 đến tháng 10/2024, doanh nghiệp này sử dụng 4.187 hóa đơn đầu vào, thể hiện mua khoảng 150 triệu lít xăng dầu, trị giá khoảng 3.300 tỷ đồng từ 8 công ty "ma".

Qua xác minh, 8 công ty nói trên đã cung cấp 3.832 hóa đơn đầu vào thể hiện việc mua xăng dầu từ 17 doanh nghiệp khác, với giá trị khoảng 3.347 tỷ đồng. Cơ quan thanh tra phát hiện dòng tiền mua hàng sau đó được chuyển cho 22 cá nhân hoặc người rút tiền mặt, với tổng số tiền xác định ban đầu khoảng 2.200 tỷ đồng.

Ngoài ra, kết luận cũng nêu dấu hiệu vi phạm tại Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P, Công ty cổ phần Nhiên liệu Phúc Lâm, Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển thương mại PLI, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ và Công ty cổ phần Vận tải và Sản xuất Long Phú.

Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị cơ quan công an tiếp nhận thông tin, hồ sơ, tài liệu và xem xét, giải quyết kiến nghị khởi tố đối với các hành vi có dấu hiệu tội phạm được nêu trong kết luận.