Thư viện Hạnh Phúc và hành trình lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng

Từ niềm yêu thích sách của khoảng 10 thành viên ban đầu, Thư viện Hạnh Phúc tại xã Liên Minh, Hà Nội, đã phát triển thành mô hình thư viện cộng đồng với khoảng 80 thành viên, tình nguyện viên. Không chỉ tạo không gian đọc miễn phí, thư viện còn góp phần hình thành thói quen đọc sách cho trẻ em, nuôi dưỡng tinh thần sẻ chia và lan tỏa những giá trị tích cực trong cộng đồng.

Từ tình yêu sách đến hành trình xây dựng thư viện cộng đồng

Chia sẻ về hành trình hình thành thư viện, anh Nguyễn Văn Biện, giáo viên Trường Tiểu học và THCS Vạn Xuân (xã Hoài Đức, Hà Nội), thành viên đồng sáng lập Thư viện Hạnh Phúc, cho biết ý tưởng được nhen nhóm từ năm 2021, xuất phát từ niềm yêu thích đọc sách của các thành viên và mong muốn lan tỏa văn hóa đọc trong cộng đồng.

Trước đó, các thành viên đã tham gia một số chương trình về kiến tạo văn hóa đọc. Từ những kiến thức và giá trị tiếp nhận được, nhóm mong muốn xây dựng một thư viện miễn phí tại địa phương, tạo điều kiện để mọi người tiếp cận sách và hình thành thói quen đọc.

Ngày 10/7/2022, thư viện chính thức được thành lập với tên gọi ban đầu là Thư viện 3 Gốc, sau đó đổi tên thành Thư viện Hạnh Phúc. Những ngày đầu, nhóm chỉ có khoảng 10 thành viên cùng chung ý tưởng và quyết tâm xây dựng một không gian đọc sách phục vụ cộng đồng.

Tuy nhiên, hành trình hiện thực hóa ý tưởng không hề dễ dàng. Theo anh Biện, khó khăn lớn nhất ban đầu là tìm địa điểm đặt thư viện. Nhóm từng tính đến phương án thuê mặt bằng nhưng nguồn kinh phí hạn hẹp không cho phép. Trong khi đó, việc tìm kiếm địa điểm có thể mượn để sử dụng lâu dài cũng gặp nhiều trở ngại. Khó khăn này kéo dài khoảng một năm trước khi nhóm tìm được hướng giải quyết.

Khi thư viện đi vào hoạt động, những thách thức mới tiếp tục xuất hiện, đặc biệt là việc duy trì hoạt động thường xuyên.

"Dù nhận được sự ủng hộ của cộng đồng về sách, kệ sách, bàn ghế và các trang thiết bị, việc tổ chức vận hành vẫn đòi hỏi nguồn nhân lực và sự đóng góp bền bỉ", anh Biện chia sẻ.

Từ thực tế đó, nhóm xác định muốn duy trì thư viện lâu dài phải huy động được sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là lực lượng tình nguyện viên. Thư viện trở thành hành trình chung, nơi những người có cùng mong muốn lan tỏa văn hóa đọc có thể tham gia, đóng góp tùy theo điều kiện và khả năng của mình.

Trong hơn 4 năm hoạt động, lực lượng tình nguyện viên liên tục có sự thay đổi. Một số người rời đi vì học tập, công việc hoặc lý do cá nhân, trong khi các thành viên mới tiếp tục tham gia. Hằng năm, thư viện đều tuyển thêm tình nguyện viên để duy trì các hoạt động phục vụ bạn đọc.

Theo anh Biện, thuận lợi lớn nhất của thư viện là sự đồng lòng của những người yêu sách. Các thành viên sáng lập và tình nguyện viên đều có chung mong muốn phát triển văn hóa đọc, sẵn sàng dành thời gian, công sức để duy trì hoạt động. Bên cạnh đó, sự ủng hộ về vật chất và tinh thần của các tổ chức, cá nhân giúp thư viện có thêm nguồn lực phục vụ cộng đồng, đồng thời tổ chức các hoạt động trao tặng sách cho những điểm trường vùng cao.

Người trẻ tiếp nối hành trình lan tỏa tri thức

Trong số những người gắn bó với Thư viện Hạnh Phúc, chị Nguyễn Thị Thanh Nhàn, 24 tuổi, hiện công tác tại Viện Nghiên cứu ACDC trong lĩnh vực người khuyết tật, là một thành viên tích cực. Không phải thành viên đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng thư viện, nhưng chị Nhàn là một trong những người tiếp nối, góp sức duy trì và phát triển mô hình này.

Chị Nhàn nhớ lại, khoảng 2-3 tháng sau khi thư viện thành lập, chị được cô Thúy, Chủ nhiệm Thư viện Hạnh Phúc, mời tham gia các hoạt động. Vốn yêu sách, thường xuyên viết bài giới thiệu sách trên Facebook cá nhân và yêu thích công tác tình nguyện, chị quyết định gắn bó với nơi đây, coi thư viện như "ngôi nhà" thứ hai của mình.

Theo chị Nhàn những ngày đầu tham gia, chị từng gặp sự phản đối từ gia đình. Bố mẹ lo lắng về sức khỏe của con gái, đồng thời e ngại quãng đường từ nhà đến thư viện có đoạn đường tối, đi qua khu vực nghĩa trang và thiếu hệ thống chiếu sáng. Những lo ngại về an toàn khiến gia đình không muốn chị tham gia.

Dù vậy, với quyết tâm theo đuổi điều mình yêu thích, chị vẫn kiên trì tham gia các hoạt động. Theo thời gian, khi hiểu hơn về công việc và những giá trị mà con gái theo đuổi, bố mẹ dần chuyển từ ngăn cản sang âm thầm đồng hành.

"Mỗi khi thư viện chuẩn bị các chuyến thiện nguyện đến vùng cao, do mình đi làm không thể nhận đồ quyên góp được, bố mẹ thường giúp tiếp nhận, sắp xếp đồ cho mình", chị Nguyễn Thị Thanh Nhàn nói.

Tại thư viện, chị Nhàn không chỉ tham gia phục vụ bạn đọc mà còn tìm cách truyền cảm hứng đọc sách cho các em nhỏ. "Mình chia sẻ những kiến thức mình biết, giới thiệu sách phù hợp và tổ chức các hoạt động, trò chơi để tạo không khí gần gũi, giúp trẻ hứng thú hơn với việc đọc", chị Nhàn cho biết.

Theo chị Nhàn, muốn lan tỏa văn hóa đọc cần xuất phát từ sự chân thành và niềm đam mê của chính người truyền cảm hứng. Đặc biệt với trẻ em, việc tạo ra môi trường vui vẻ, khuyến khích các em chủ động khám phá sẽ hiệu quả hơn việc áp đặt hay coi đọc sách đơn thuần là nhiệm vụ.

Sau hơn 4 năm hoạt động, theo chia sẻ của chị Nhàn, cơ sở 1 của thư viện có khoảng 1.200-1.300 bạn đọc, trong khi cơ sở 2 có khoảng 1.500 bạn đọc. Những con số này phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của người dân đối với mô hình thư viện miễn phí tại địa phương.

Một trong những điều khiến chị Nhàn vui mừng là sự thay đổi của các em nhỏ khi thường xuyên đến thư viện đọc. Có những em mải đọc đến mức quên cả giờ về, chỉ khi được mọi người nhắc nhở mới nhận ra đã muộn.

Đáng chú ý, tình yêu sách tại thư viện không dừng lại ở việc tiếp nhận tri thức. Khi được chia sẻ về những hoạt động thiện nguyện, nhiều em nhỏ đã chủ động đóng góp sách giáo khoa cũ hoặc tham gia thu gom phế liệu để gây quỹ, ủng hộ thư viện.

Với chị Nhàn, đó là sự chuyển biến đáng quý. Từ những bạn nhỏ ban đầu chỉ đến thư viện để đọc sách, các em dần biết quan tâm đến những người xung quanh và mong muốn đóng góp sức mình cho cộng đồng.

"Hành trình lan tỏa văn hóa đọc không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn lao. Đó có thể là việc giới thiệu một cuốn sách hay, dành thời gian hướng dẫn trẻ đọc sách, vận động quyên góp hoặc cùng mọi người chuẩn bị những chuyến thiện nguyện mang sách đến vùng khó khăn", chị Nhàn bày tỏ.

Gắn kết gia đình, hình thành thói quen đọc sách

Không chỉ là nơi cung cấp sách miễn phí, Thư viện Hạnh Phúc còn tạo không gian để phụ huynh đồng hành với con trong quá trình học tập, khám phá tri thức và hình thành thói quen đọc.

Sau hai năm gắn bó với thư viện, anh Phạm Ngọc Đạt cho biết cơ duyên đến với nơi này bắt đầu từ lời giới thiệu của một người bạn. Ban đầu, anh mong muốn tham gia các hoạt động của thư viện, đồng thời tạo điều kiện để con có thêm cơ hội đọc sách và tìm hiểu kiến thức mới.

Theo anh Đạt, đọc sách tại thư viện mang lại những trải nghiệm khác biệt so với việc đọc ở nhà hoặc sử dụng điện thoại. Với nguồn sách đa dạng, trẻ có thể tìm hiểu sâu hơn về nhiều lĩnh vực như văn hóa, lịch sử và đời sống. Không gian đọc chung cũng tạo cơ hội để các em giao lưu, chia sẻ sở thích và trở nên hòa đồng hơn.

Gia đình anh duy trì thói quen dành khoảng 30 phút đến một tiếng trước giờ đi ngủ để đọc sách, đọc truyện. Việc tạo thói quen từ nhỏ giúp các con dần hình thành niềm yêu thích, chủ động tìm sách và tự giác đọc khi đến thư viện.

Anh Đạt cũng thường xuyên giới thiệu Thư viện Hạnh Phúc đến bạn bè, người thân, mong muốn có thêm nhiều người biết đến và tham gia hoạt động. Với anh, giá trị của thư viện không chỉ nằm ở số lượng sách mà còn ở khả năng tạo dựng môi trường thuận lợi để trẻ tiếp cận tri thức và duy trì thói quen đọc lâu dài.

Cùng chung nhận định, chị Nguyễn Thị Toan, một phụ huynh sinh sống tại địa phương, cho rằng việc xây dựng thư viện miễn phí dành cho cả trẻ em và người lớn là hoạt động có ý nghĩa thiết thực. Đây không chỉ là nơi để mọi người thư giãn mà còn tạo điều kiện tìm hiểu kiến thức mới, tra cứu thông tin phục vụ học tập và cuộc sống.

Theo chị Toan, trong bối cảnh trẻ em ngày càng tiếp xúc nhiều với điện thoại, thư viện mang đến một lựa chọn hữu ích để các em dành thời gian cho sách. Thay vì phụ thuộc vào thiết bị điện tử, trẻ có thể trực tiếp tìm kiếm tài liệu, đọc sách và khám phá những nội dung mình quan tâm.

Điều khiến chị vui mừng là sự hào hứng của các con mỗi khi được đến thư viện. "Có những buổi tối, con nhà mình đã nôn nao dục phải đưa đến thư viện để tra cứu tài liệu phục vụ học tập trên lớp. Tuy nhiên, không phải thư viện hôm nào cũng mở cửa", chị Toan chia sẻ.

Từ thực tế đó, chị Toan mong muốn thư viện có thể duy trì hoạt động thường xuyên hơn, đồng thời mở rộng phạm vi phục vụ để học sinh và người dân ở các xã lân cận có thêm cơ hội tiếp cận sách.

Không chỉ nhận được sự quan tâm của phụ huynh, Thư viện Hạnh Phúc còn trở thành địa chỉ quen thuộc với nhiều học sinh địa phương. Em Nguyễn Thị Thủy Tiên, học sinh lớp 7A3, Trường THCS Liên Minh, cho biết em biết đến thư viện qua mạng xã hội như Facebook, YouTube và đã gắn bó với nơi này khoảng hai năm.

Các thể loại sách em Tiên thường đọc gồm sách về đạo đức, truyện nuôi dưỡng tâm hồn, truyện tranh, văn học và những cuốn sách giúp mở rộng kiến thức. Với em, không gian thư viện đẹp, phong phú, mang lại cảm giác hứng thú và giúp bản thân có thêm cơ hội giao lưu với bạn bè.

Theo Tiên, việc đọc sách tại thư viện giúp em gặp gỡ được những người cùng sở thích, qua đó tạo không khí đọc sách vui vẻ, cởi mở và hòa đồng hơn so với đọc ở nhà hoặc trên điện thoại.

Đáng chú ý, thời gian đọc sách của Tiên cũng tăng lên khi đến thư viện. Nếu ở nhà em thường đọc khoảng 30 phút mỗi ngày thì khi đến thư viện, thời gian đọc có thể kéo dài từ một tiếng đến một tiếng 15 phút.

Với Tiên, thư viện không chỉ là nơi giải trí mà còn là nguồn tài liệu hữu ích phục vụ việc học tập. Em mong muốn mô hình này tiếp tục phát triển rộng rãi để có thêm nhiều bạn đọc được tiếp cận sách.

Từ chia sẻ của các thành viên thư viện, phụ huynh và học sinh, có thể thấy để văn hóa đọc phát triển bền vững, bên cạnh nguồn sách phong phú, cần có những không gian đọc phù hợp, sự đồng hành của gia đình và sự chung tay của cộng đồng. Những mô hình thư viện miễn phí như Thư viện Hạnh Phúc đang góp phần hiện thực hóa điều đó bằng những hoạt động thiết thực, đưa sách đến gần hơn với người dân và nuôi dưỡng tình yêu tri thức trong thế hệ trẻ Thủ đô.