"Tủ lạnh" cổ đại không dùng điện vẫn giữ được băng đá giữa sa mạc

Thứ 5, 26/05/2022 | 07:00
Các kỹ sư thời cổ đại đã tạo ra một thiết bị làm lạnh không dùng điện có thể bảo quản băng đá và thực phẩm giữa sa mạc nóng bỏng.

Khoảng những năm 400 trước Công Nguyên, rất lâu trước khi con người phát minh ra điện, trên vùng sa mạc khô cằn nóng bỏng của đế quốc Ba Tư (Iran ngày nay), các kỹ sư cổ đại đã sáng tạo ra hệ thống làm mát có thể lưu trữ băng đá suốt mùa hè nắng nóng.

Phát minh đặc biệt này có tên "Yakhchāl", nghĩa là "hố băng". Yakhchāl có hình nón cao, giống như tổ ong trồi lên mặt đất và rỗng ruột. Khoảng không bên trong được dùng để lưu giữ băng đá và nhiều thực phẩm dễ bị hư hỏng khác. Hệ thống này giữ lạnh rất hiệu quả dù chúng được thiết kế nằm giữa sa mạc khô cằn, nóng bỏng.

Đời sống - 'Tủ lạnh' cổ đại không dùng điện vẫn giữ được băng đá giữa sa mạc
Đời sống - 'Tủ lạnh' cổ đại không dùng điện vẫn giữ được băng đá giữa sa mạc (Hình 2).

"Tủ lạnh" cổ đại giúp bảo quản băng đá và thực phẩm giữa sa mạc bỏng rát.

Theo sử liệu, trung bình một chiếc Yakhchāl cao khoảng 18m, tường dày ít nhất 2m để cách nhiệt, chống nóng. Khoảng không rỗng bên trong có sức chứa lên tới 5.000m3.

Bên dưới lòng đất là các kho ngầm rộng lớn để chứa những khối băng. Người Ba Tư cổ đại dự trữ băng vào mùa đông, cất nó trong lòng đất rồi sử dụng suốt mùa hè, giúp bảo quản thực phẩm. Phần lớn những chiếc "tủ lạnh" này có nguồn nước ngầm riêng bên dưới, dẫn nước từ sông suối ở vùng lân cận về.

Thiết kế đặc biệt của Yakhchāl cho phép không khí lạnh đi vào đáy mái vòm, đi xuống các bộ phận thấp nhất của cấu trúc. Phần mái vòm hình nón giúp thoát nhiệt lên trên và ra ngoài, trong khi đó bên trong vẫn giữ được độ lạnh quanh năm.

Đời sống - 'Tủ lạnh' cổ đại không dùng điện vẫn giữ được băng đá giữa sa mạc (Hình 3).

Một yakhchāl nằm ở Yazd, Iran ngày nay. (Ảnh: Pastaitaken).

Đáng chú ý, Yakhchāl được xây với chất liệu cách nhiệt gồm hỗn hợp đất sét, cát, lông dê, tro bếp với lòng trắng trứng, được trộn theo tỷ lệ nhất định. Chúng tạo ra một loại vữa được gọi là Sarooj, có thể ngăn sự truyền nhiệt, đóng vai trò hiệu quả ngăn ánh sáng mặt trời chiếu rọi vào mùa hè. Theo các chuyên gia khảo cổ, loại vữa này còn có khả năng chống thấm nước rất tốt.

Với việc phát minh ra yakhchāl, không chỉ tầng lớp thượng lưu ngày đó được sử dụng đồ lạnh mà các gia đình nghèo khó cũng được tiếp cận.

Một số yakhchāl được xây hàng trăm năm trước, đến nay vẫn còn tồn tại dù bị hư hại ít nhiều do bão sa mạc. Ngày nay, du khách có thể tận mắt chiêm ngưỡng những chiếc yakhchāl trên khắp Iran cũng như một số quốc gia lân cận cho đến tận Tajikistan.

Được biết, hiện ở Iran, Afghanistan và Tajikistan, thuật ngữ "yakhchāl" được dùng để chỉ những chiếc tủ lạnh được dùng trong các căn bếp thời hiện đại.

Minh Hoa (t/h)

Phát minh ra vòng tay vải giúp làm mát cơ thể vào mùa hè

Thứ 5, 14/04/2022 | 20:12
Các nhà khoa học Trung Quốc đang phát triển một loại vải có thể cung cấp điện cho các thiết bị điện tử nhỏ và giúp làm mát cơ thể người.

Phát minh pin nhỏ nhất thế giới giải quyết được hai vấn đề tồn đọng

Thứ 6, 25/02/2022 | 13:33
Phát minh có khả năng giải quyết 2 vấn đề tồn đọng trong công nghệ: thiếu nguồn điện trên chip và thách thức trong việc sản xuất các loại pin siêu nhỏ tích hợp.

Phát minh loại tivi giúp người xem nếm được mùi vị thức ăn

Thứ 6, 24/12/2021 | 19:00
Giáo sư Homei Miyashita của Đại học Meiji (Nhật Bản) đã phát minh ra loại màn hình cho phép người xem có thể nếm hương vị những món ăn được chiếu trên tivi.

Phát minh ra loại bê tông mới siêu bền, có khả năng tự vá vết nứt

Thứ 7, 09/10/2021 | 07:16
Một nhóm nhà khoa học đã thiết kế ra loại bê tông siêu chịu lực có khả năng tự vá vết nứt. Vật liệu mới đòi hỏi ít công tác bảo trì hơn và có tuổi thọ khoảng 50 năm.
Cùng chuyên mục

Hà Nội phát hiện 3 người nhiễm biến chủng BA.5

Thứ 6, 01/07/2022 | 20:59
Kết quả giải trình tự gene của Bệnh viện Bạch Mai xác định có 3 người tại Hà Nội nhiễm biến chủng BA.5. Đây là biến chủng phụ của Omicron có khả năng lây nhiễm cao.

Động thổ công viên nước tại dự án KN Paradise

Thứ 6, 01/07/2022 | 18:00
Ngày 30/6, tại khuôn viên Dự án Khu phức hợp nghỉ dưỡng và giải trí KN Paradise đã diễn ra Lễ giới thiệu đối tác tài trợ tài chính và Lễ Động thổ Công viên nước.

Ông lão đổi đời nhờ vô tình nhặt được "hàng hiếm" dạt vào bãi biển

Thứ 6, 01/07/2022 | 14:00
Lão ngư dân bất ngờ nhặt được khối vật thể lạ được coi là “báu vật của biển” trong lúc đang trông cháu.

Tp.HCM: Chủ động tăng cường phân tuyến điều trị sốt xuất huyết

Thứ 6, 01/07/2022 | 13:19
Khi tình hình dịch sốt xuất huyết đang khó lường, ngành y tế Tp.HCM đã chủ động các giải pháp cùng với sự hướng dẫn từ cơ quan Trung ương.
     
Nổi bật trong ngày

Nhiễm biến thể BA.5, người bệnh thường có 4 triệu chứng này

Thứ 5, 30/06/2022 | 18:49
Biến thể phụ BA.5 của Omicron đã xâm nhập vào Việt Nam. Dưới đây là những triệu chứng thường gặp khi nhiễm biến thể BA.5 mọi người cần lưu ý.

Chớ bật quạt,điều hòa theo cách này kẻo cả nhà đổ bệnh,thậm chí đột tử

Thứ 5, 30/06/2022 | 12:48
Quạt và điều hòa là những thiết bị làm mát không thể thiếu trong mùa hè. Tuy nhiên dùng điều hòa và quạt sai cách có thể khiến chúng ta gặp các vấn đề về sức khỏe.

Bí quyết sống thọ của cặp song sinh 102 tuổi nằm ở thói quen đơn giản

Thứ 5, 30/06/2022 | 16:21
Hai cụ bà song sinh ở Anh mới đây đã tổ chức sinh nhật lần thứ 102 và tiết lộ bí quyết trường thọ.

Dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang tích tụ đầy độc tố, cần giải độc ngay

Thứ 5, 30/06/2022 | 06:00
Nếu gặp phải những tình trạng này có thể cơ thể bạn đang tích tụ độc tố. Lúc này, bạn cần đến bệnh viện để bác sĩ đưa ra lời khuyên tốt nhất.

5 thực phẩm cực bổ dưỡng khi mọc mầm, vứt đi chỉ có tiếc hùi hụi

Thứ 6, 01/07/2022 | 06:00
Có nhiều thực phẩm khi mọc mầm sẽ sinh ra chất độc, điển hình là khoai tây.Tuy nhiên, 5 thực phẩm này khi mọc mầm không hề độc, thậm chí dinh dưỡng còn tăng gấp bội.