Về một “bí mật” của văn học nghệ thuật hiện nay

Về một “bí mật” của văn học nghệ thuật hiện nay

Hoài Nam
Chủ nhật, 03/03/2024 | 11:07
33
Trong đời sống của chúng ta, trong thế giới rộng lớn nói chung, luôn có những điều mà không ai có thể cắt nghĩa được một cách rốt ráo.

Nó diễn ra, ta chứng kiến và ghi nhận, nhưng khi ta định đi tìm lời giải cho nó thì luôn bị khựng lại và chịu bất lực ở một điểm nào đó. Chúng ta đành gọi nó là những “bí mật của lịch sử”. Ví như, cho đến tận bây giờ, cả thế giới khoa học cũng chẳng ai lý giải được tại sao ngày xưa, với trình độ khoa học công nghệ còn vô cùng hạn chế thô sơ, mà người Ai Cập xây được Kim tự tháp, người Kh’mer dựng được Angkor kỳ vĩ đến như thế. Hay những công trình ấy là do người ngoài hành tinh kiến thiết chăng?

Thu hẹp lại, trong đời sống văn học nghệ thuật, đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam, đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam ngay thời điểm hiện tại, cũng có không ít “bí mật của lịch sử”. Tôi chỉ xin lấy một ví dụ: bộ phim điện ảnh “Đào, phở và piano” của đạo diễn Phi Tiến Sơn.

Đây là một bộ phim do nhà nước đặt hàng, kể chuyện Hà Nội những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, đại khái trùng/ cùng đề tài với phim “Hà Nội mùa đông năm 1946” mà đạo diễn Đặng Nhật Minh làm từ mấy chục năm trước. Phim nhà nước đặt hàng thì thường là phim về chiến tranh cách mạng, lịch sử, hoặc văn hóa truyền thống dân tộc. Hay dở thế nào chưa biết, nhưng phim nhà nước đặt hàng vốn không được định hướng vào việc bán vé như phim thương mại do tư nhân sản xuất, mà nói chung người ta cũng chẳng hy vọng nó sẽ bán được vé khi công chiếu ngoài rạp.

Đa chiều - Về một “bí mật” của văn học nghệ thuật hiện nay

Bộ phim đang gây sốt những ngày qua. Ảnh minh họa.

Phim “Đào, phở và piano” thoạt tiên cũng thế. Nó được hoàn thiện từ cuối năm 2023, nhưng sau một buổi chiếu giới thiệu với báo chí thì “ngâm tôm” để đấy, phải đến thượng tuần tháng 2 năm 2024, đúng dịp Tết nguyên đán, mới được lệnh công chiếu. Và vì là phim nhà nước nên chỉ chiếu ở rạp của nhà nước, tức Trung tâm chiếu phim Quốc gia, đường Láng Hạ, Hà Nội, ngày ba suất. Thế rồi loay hoay thế nào, từ một cái review của ai đó trên mạng xã hội, một cơn sốt mang tên “Đào, phở và piano” chợt bùng lên dữ dội, Trung tâm chiếu phim Quốc gia phải tăng lên đến 20 suất chiếu mỗi ngày mà vẫn không đủ vé bán ra, rất nhiều khán giả đã phải xếp hàng, “lót gạch” đặt mua vé từ hôm trước để hôm sau được vào xem.

Phải lý giải như thế nào về hiện tượng này? Nói rằng do phim hay, gây được xúc động sâu sắc với quảng đại công chúng khán giả, thì đấy là cách giải thích dễ dàng nhất nhưng cũng dễ sai nhất. Chỉ có người xem phim rồi thì mới nói được rằng bộ phim hay hay dở, gây được xúc động hay khiến khán giảphải chán phè ra mà thôi. Còn đối với đám đông khán giả đang ào ào mua vé làm thành cơn sốt ngoài kia, thì tuyệt đại đa số là chưa xem phim, chưa xem thì biết gì để bình luận, đánh giá về nó, mà bảo vì nó hay nên người ta đổ xô đến rạp mua vé xem phim?

Ấy là chưa kể, với những người đã xem và đủ bình tĩnh để cân đo đong đếm, thì thật ra “Đào, phở và piano” không hay hơn những phim hay nhất mà điện ảnh phim truyện Việt Nam từng sản xuất. Tôi có thể kể ra cả loạt: “Mùa ổi”, “Cô gái trên sông”, “Đừng đốt”, “Hà Nội mùa đông năm 1946” của đạo diễn Đặng Nhật Minh, “Ai xuôi vạn lý”, “Chiếc chìa khóa vàng” của đạo diễn Lê Hoàng, “Mùa len trâu” của đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh,“Những người thợ xẻ” của đạo diễn Vương Đức, “Đời cát” của đạo diễn Nguyễn Thanh Vân, “Sống trong sợ hãi” của đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, “Mùi cỏ cháy” của đạo diễn Nguyễn Hữu Mười v.v...

Với cá nhân tôi, nếu ta nói đến cái gọi là “ngôn ngữ điện ảnh”, thì “Đào, phở và piano” còn thua xa “Mùa len trâu”, đấy mới thực sự là kiệt tác của điện ảnh phim truyện Việt Nam. (Đại tá, nhà thơ Mai Nam Thắng của báo Quân đội nhân dân cũng đồng ý với tôi về phim “Mùa len trâu”, nhưng lại phản đối phim “Mùi cỏ cháy”, do “Hoàng tử Bùn”, tức cố nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm viết kịch bản. Ông Mai Nam Thắng bảo cinema mà cứ như diễn kịch, hay gì mà hay).

Thế nhưng những bộ phim kể trên lại chưa bao giờ tạo nên cơn sốt phòng vé được như phim “Đào, phở và piano”. Đa phần cùng là phim do nhà nước đầu tư nên thường rất yếu ở khâu quảng bá, phát hành (gần như trong kinh phí sản xuất phim không có phần/ khoản giành cho hoạt động này, điều trái ngược hoàn toàn với các phim do tư nhân sản xuất: họ đổ rất nhiều tiền để làm truyền thông mạnh mẽ ngay từ lúc bộ phim còn chưa bấm máy).

Nhắc lại, ở mảng phim này dường như người ta không quan tâm đến chuyện phim phải bán được vé, mà chỉ quan tâm đến ý nghĩa kỷ niệm, “nhân dịp”, của tác phẩm  mà thôi (cụm từ “phim cúng cụ” có lẽ cũng từ đó mà ra đời). Tất nhiên là khi phim công chiếu thì thế nào cũng có dư luận trên báo chí, thường là khen, và có khi là khen lên mây luôn. Nhưng dù vậy, dù có khen đến mức khiến cho quảng đại công chúng khán giả sướng tai đến mấy thì cũng chưa phim nào tạo ra hiệu ứng được như phim “Đào, phở và piano” của đạo diễn Phi Tiến Sơn.

Lạ thế? Nên tôi mới gọi trường hợp này là một “bí mật” của/ trong đời sống văn học nghệ thuật Việt Nam hiện nay.

Chuyện ở di tích Bà Triệu

Thứ 6, 01/03/2024 | 07:00
Tôi vừa có chuyến đi chơi, nói chữ là “về nguồn” hết sức thú vị.

Công tử nhà giàu trong “Đào, phở và piano” ngoài đời sở hữu nhiều cơ ngơi bạc tỷ

Thứ 5, 29/02/2024 | 07:00
Trong phim Tuấn Hưng vào vai công tử còn cuộc sống ngoài đời của anh cũng giàu có không kém.

Xếp hàng để đặt suất chiếu lúc nửa đêm của phim ''Đào, phở và piano''

Thứ 2, 26/02/2024 | 08:08
Phim ''Đào, phở và piano'' hiện đang thu hút đông đảo người xem cả nước. Ngày cuối tuần, nhiều người đặt vé từ 10h đến 23h50 mới có suất chiếu.

[Podcast] Lý Nhã Kỳ lên tiếng về tin đồn thất thiệt, hiện tượng phòng vé "Đào, phở và piano" HOT nhất tuần

Chủ nhật, 25/02/2024 | 17:53
Cùng chúng tôi điểm lại những tin tức giải trí hot nhất tuần qua.
Cùng tác giả

Năm năm trong một sử người tuyệt đẹp

Thứ 4, 03/04/2024 | 09:41
Với tác phẩm “Từ Việt Bắc về Hà Nội”, những chỗ mờ hoặc sự thiếu khuyết đã được nhà văn giải quyết theo cách riêng của văn chương.

Nhân ngày Sách và văn hóa đọc Việt Nam

Chủ nhật, 31/03/2024 | 07:00
Phải thừa nhận một thực tế rằng trong đa số trường hợp, tổ chức ra mắt sách thường chính là người bỏ tiền để in cuốn sách.

Thấy gì từ các phim chiếu Tết năm 2024?

Thứ 5, 21/03/2024 | 07:00
Phim tư nhân, phim nhà nước, phim Tết “chính danh” và phim Tết không “chính danh”, đủ cả. Thế nhưng kết quả ra rạp của mỗi phim lại mỗi khác.

“Tuyệt không dấu vết”, một sự chơi của viết

Thứ 2, 18/03/2024 | 07:00
Tác phẩm “Tuyệt không dấu vết” của Nguyễn Việt Hà, tôi đã viết trong một tiểu luận có tính cách tổng kết tiểu thuyết của năm: “Cuốn tiểu thuyết này khiến tôi, với tư cách một độc giả, được hưởng thụ cái cảm giác đầy hứng khởi của sự đọc.

Tại sao thơ?

Chủ nhật, 10/03/2024 | 10:11
Có thể là vì tâm hồn người Việt Nam chúng ta thiên về lãng mạn trữ tình, rất hợp với thơ (nên mới có sự kiện là số lượng người làm thơ luôn cao vọt chăng?).
Cùng chuyên mục

Nhìn ai cũng ra người xấu?

Thứ 7, 13/04/2024 | 07:00
Điều tôi luôn quan niệm, là dù ở đâu thì cũng có người nọ người kia. Tốt hay xấu, là do mình có tử tế với người ta hay không.

Chuyện vui mùa họp lớp

Thứ 6, 12/04/2024 | 07:00
Về lướt phây, hàng loạt tin, hình ảnh họp lớp, có những lớp đại học giờ toàn trên 70, nhưng đa số thành đạt, nhiều nhà văn nhà báo, giáo sư tiến sĩ nổi tiếng.

Khởi nghiệp - Có dễ dàng như ta nghĩ?

Thứ 5, 11/04/2024 | 07:00
Việc “khởi nghiệp” hay kinh doanh, ta không chỉ nhìn thấy sự phát triển trong một hay vài năm, mà nó phải là cả quá trình lâu dài.

Nhân chuyện "cổ vật Tây Nguyên" bị lấy trộm

Thứ 4, 10/04/2024 | 07:00
Ở cái khu trưng bày hiện vật Tây Nguyên ở quảng trường Pleiku gọi là “Thiên đường Tây Nguyên” ấy, vừa bị mất mấy món đồ trưng bày.

Có nên uống nước ngọt nhiều?

Thứ 3, 09/04/2024 | 07:00
Nếu tôi đặt câu hỏi: Có bao nhiêu người trong chúng ta không uống một lon nước ngọt nào, trong vòng một tháng? Có lẽ, câu trả lời tôi nhận được là sẽ không có ai! Có lẽ vậy!...
     
Nổi bật trong ngày

Chuyện vui mùa họp lớp

Thứ 6, 12/04/2024 | 07:00
Về lướt phây, hàng loạt tin, hình ảnh họp lớp, có những lớp đại học giờ toàn trên 70, nhưng đa số thành đạt, nhiều nhà văn nhà báo, giáo sư tiến sĩ nổi tiếng.