Vì sao khó xử lý hình sự tội lừa dối khách hàng?

Đặng Ngọc Thuỷ
Thứ 7, 11/05/2024 | 18:44
0
Dù vi phạm khá phổ biến, song thực tế việc xử lý hình sự về tội lừa dối khách hàng hiện rất ít mà một phần nguyên nhân đến từ những hạn chế của quy định pháp luật.

Thực trạng hiện nay

Nguyên tắc cơ bản trong giao dịch dân sự, kinh doanh là phải trung thực. Tuy nhiên, vì muốn bán được hàng hóa sản phẩm, thu lợi nhuận cao mà các cá nhân, doanh nghiệp đã có những hành vi gian dối khi thực hiện giao dịch như: che dấu thông tin, cung cấp thông tin không chính xác, tư vấn sai lệch về sản phẩm, dịch vụ, gây hiểu lầm, ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của khách hàng…

Thời gia qua, trong các lĩnh vực bảo hiểm, bất động sản cũng xảy ra nhiều vụ khác hàng tố bị lừa dối gây xôn xao dư luận, hành vi gian dối trong những lĩnh vực trên gây ảnh hưởng rất lớn đến khách hàng.

Từng tư vấn pháp luật cho nhiều khách hàng liên quan đến vấn đề trên, luật sư Phạm Hồng Kiên (Giám đốc Công ty luật Cán Cân Việt) cho hay, hành vi lừa dối khách hàng khá phổ biến trong xã hội hiện nay. Để ngăn chặn tình trạng này, pháp luật cũng đã quy định rất rõ về chế tài, hình thức xử lý đối với hành vi này. Tuy nhiên, số vụ bị khởi tố, truy cứu trách nhiệm hình sự còn rất ít.

Góc nhìn luật gia - Vì sao khó xử lý hình sự tội lừa dối khách hàng?

Luật sư Phạm Hồng Kiên.

Theo đó, về chế tài hành chính, hành vi lừa dối khách hàng có thể bị xử phạt được quy định tại Điều 61 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại, sản xuất, buôn bán hàng giả, hàng cấm và bảo vệ người tiêu dùng với mức phạt cao nhất 20 triệu đồng.

Đặc biệt, từ lâu Bộ luật hình sự cũng đã quy định lừa dối khách hàng là tội phạm, cụ thể tội lừa dối khách hàng được quy định tại điều 170 Bộ luật Hình sự năm 1985 và điều 162 Bộ luật Hình sự 1999 và hiện nay là điều 198 Bộ luật Hình sự 2015. Tuy nhiên, số vụ việc lừa dối khách hàng bị khởi tố, truy cứu trách nhiệm hình sự trong thực tế rất ít.

Vì sao ít bị xử lý hình sự?

Về vấn đề trên, luật sư Lê Cao (Giám đốc Công ty Luật FDVN) cho biết có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng này. Đơn cử, trong các giao dịch hàng ngày, hàng hoá thường có giá trị nhỏ hoặc hậu quả chưa đến mức bị khởi tố hoặc do khách hàng không tố cáo…

Tuy nhiên, một nguyên quan trọng cũng đến từ các quy định của điều luật. Bởi, để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội phải xác định hành vi đó có thỏa mãn đầy đủ các dấu hiệu cấu thành tội phạm được quy định trong Bộ luật hình sự.

Theo quy định tại Điều 198 Bộ luật hình sự 2015, lừa dối khách hàng được hiểu là hành vi mua bán mà cân, đong, đo, đếm, tính gian, đánh tráo hàng hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác đối với khách hàng để thu lợi bất chính.

Góc nhìn luật gia - Vì sao khó xử lý hình sự tội lừa dối khách hàng? (Hình 2).

Vụ án ông Lê Thanh Thản bị tố lừa dối khách hàng mua hơn 500 căn hộ chung cư là điển hình về hành vi lừa dối khách, đến nay vẫn chưa giải quyết dứt điểm. 

Theo đó, cân, đong, đo, đếm, tính gian, được hiểu là cân đong đo đếm tính toán không chính xác, không đúng với số lượng, trọng lượng, khối lượng, kích thước thực tế của từng loại hàng trong việc mua bán, gây thiệt hại cho khách hàng. Tuy nhiên, thực tế hàng hoá thường có giá trị không lớn hoặc hậu quả chưa đến mức bị khởi tố…

Đáng chú ý, hiện nay, nhiều trường hợp các khách hàng của những lĩnh vực kinh doanh như bất động sản, bảo hiểm, tín dụng… thường bị đặt vào bên yếu thế trong giao dịch, khách hàng không được tư vấn rõ về nội dung hợp đồng trong khi hợp đồng lắt léo nhiều điều khoản khó hiểu.

Thậm chí có trường hợp tư vấn sai, che dấu thông tin, cung cấp thông tin không chính xác,… Đến khi có tranh chấp thì khách hàng luôn là bên yếu thế.

Thế nhưng, vướng chỗ là gian lận, gian dối, bẫy khách hàng ký hợp đồng có phải là “thủ đoạn gian dối” để có thể cấu thành tội danh theo quy định tại Điều 198 Bộ luật hình sự 2015 hay không thì chưa có văn bản nào hướng dẫn và quy định chi tiết.

Trong khi đó, khả năng chứng minh hành vi gian lận, gian dối, bẫy khách hàng ký hợp đồng cũng vô cùng khó. Các biểu hiện của gian lận, lừa dối khách hàng không phải khi nào cũng biểu hiện ra bên ngoài, không phải khi nào cũng có thể xác định được hay có thể thu thập được thành các chứng cứ vật chất.

Ngay cả khi chứng minh được thì việc quy trách nhiệm cũng chỉ dừng lại ở mức trách nhiệm dân sự, hành vi lừa dối khách hàng chủ yếu bị xử phạt hành chính hoặc được phân xử trong các vụ tranh chấp dân sự mà khó có trường hợp xử lý trách nhiệm hình sự.

Về nguyên tắc, các loại hợp đồng được ký kết giữa các bên phải đảm bảo tính tự nguyện, tự thỏa thuận và tự định đoạt giữa các bên, nếu các bên đều thấu hiểu hợp đồng trước khi ký, nhận thức được trách nhiệm và nghĩa vụ thì rõ ràng quan hệ dân sự, kinh tế đó không thể bị hình sự hóa được.

Ngoài ra, luật sư Lê Cao cho hay, các giao dịch về bảo hiểm, bất động sản hiện nay, hợp đồng thường được ký giữa bên bán là pháp nhân. Nhưng theo quy định tại Điều 76 BLHS thì pháp nhân thương mại chưa phải chịu trách nhiệm hình sự về tội lừa dối khách hàng.

Việc chỉ truy cứu trách nhiệm hình sự cá nhân lừa dối khách hàng trong kinh doanh mà không truy cứu trách nhiệm hình sự pháp nhân là một hạn chế bất cập.

Nếu có luật hoặc quy định hướng dẫn các hành vi, dấu hiệu cụ thể để xử lý các trường hợp lừa dối khách hàng được chứng minh, cũng là giải pháp để chấn chỉnh các hành vi kinh doanh bất chính lừa dối khách hàng đang diễn ra hiện nay.

Cần có sự điều chỉnh về Luật

Luật sư Phạm Hồng Kiên cho rằng, lừa dối khách hàng là hành vi diễn ra phổ biến hiện nay, mặc dù pháp luật cũng đã có quy định chế tài hình sự, nhưng thực tế xử lý hình sự được rất ít và nếu chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính thì chưa đủ sức răn đe.

Để bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật cũng như bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, cơ quan chức năng cần có những biện pháp xử lý kiên quyết đối với những đối tượng có hành vi lừa dối khách hàng.

Bên cạnh đó, các nhà làm luật có thể nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung Điều 198 BLHS theo hướng quy định rõ hành vi “lừa dối” không chỉ dừng lại ở việc cân, đo, đếm, đánh tráo hàng hoá mà còn có cả các hành vi như che dấu thông tin, cung cấp thông tin không chính xác, tư vấn sai lệch sản phẩm, dịch vụ,…

Đồng thời, nghiên cứu mở rộng đối tượng điều chỉnh về chủ thể thực hiện hành vi tội phạm (tội Lừa dối khách hàng) đối với cả pháp nhân thương mại.

Ngoài ra, cần phải có sự quyết tâm cao của các cơ quan chức năng, đặc biệt cơ quan tiến hành tố tụng. Đặc biệt, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, kịp thời phát hiện những sai phạm để xử lý.

Cảnh giác với chiêu lừa đảo giả danh tòa án mới xuất hiện ở Tp.HCM

Thứ 7, 11/05/2024 | 15:04
Khi người dân đến tòa án để trích lục hồ sơ được gửi thì cơ quan chức năng đã xác nhận đây là những quyết định, thông báo hoàn toàn giả mạo.

Cảnh báo tình trạng bị lừa đảo "liên hoàn" trên không gian mạng

Thứ 7, 11/05/2024 | 14:00
Hiện nay, tình trạng lừa đảo dưới hình thức công nghệ cao diễn ra khá phổ biến. Các đối tượng sử dụng rất nhiều thủ đoạn tinh vi để đánh lừa nạn nhân.

Bắt nhóm đối tượng lừa đảo "chạy án" với chiêu trò "cũ rích"

Thứ 7, 04/05/2024 | 16:25
“Nổ” có quan hệ thân thiết với lãnh đạo cấp cao có thể lo “chạy án”, nhóm đối tượng đã lừa đảo chiếm đoạt tài sản hơn 1,3 tỷ đồng.
Cùng tác giả

Chi hội Luật gia Công ty Luật số 5-Quốc gia tổ chức Đại hội lần IV

Thứ 7, 22/06/2024 | 14:02
Ngày 22/6, Chi hội Luật gia Công ty Luật số 5-Quốc gia đã tổ chức thành công Đại hội lần thứ IV, nhiệm kỳ 2024 – 2029.

Trả hồ sơ vụ cựu Vụ trưởng lừa Chủ tịch Tập đoàn Tân Hoàng Minh 80 tỷ

Thứ 6, 21/06/2024 | 17:56
Ông Đỗ Anh Dũng - Chủ tịch Tập đoàn Tân Hoàng Minh đang là bị hại trong vụ án Lừa đảo chiếm đoạt tài sản với số tiền 80 tỷ đồng.

Báo chí - cầu nối giữa lực lượng công an với người dân

Thứ 6, 21/06/2024 | 11:05
Báo chí như một cây cầu kết nối, giúp nhân dân hiểu rõ hơn về những chiến công, hy sinh thầm lặng của lực lượng công an, qua đó giúp lực lượng ngày càng vững mạnh.

Tập đoàn Đầu tư Đại Lộc Land có dấu hiệu lừa đảo

Thứ 5, 20/06/2024 | 10:48
Công an quận Thanh Xuân (Hà Nội) đang làm rõ dấu hiệu Công ty Cổ phần tập đoàn Đầu tư Đại Lộc Land lừa đảo qua hình thức hợp đồng góp vốn đầu tư kinh doanh.

Trưởng khoa Bệnh viện tâm thần nhận hối lộ để cho bệnh nhân ra ngoài

Thứ 2, 17/06/2024 | 19:21
Ông Hà Huy Dũng - Trưởng khoa Điều trị bắt buộc, Bệnh viện Tâm thần Trung ương I nhận hối lộ để cho bệnh nhân tâm thần ra khỏi khu điều trị trái quy định.
Cùng chuyên mục

Người đang hưởng án treo mà phạm tội mới sẽ bị xử lý thế nào?

Chủ nhật, 23/06/2024 | 07:00
Người đang hưởng án treo mà lại phạm tội ở một vụ án khác sẽ bị Tòa án buộc người này chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới.

Những chuẩn mực cốt lõi khi luật sư tham gia viết báo

Thứ 6, 21/06/2024 | 14:00
Khi tham gia viết báo, luật sư cần phải tuân thủ một số chuẩn mực cốt lõi nhằm đảm bảo tính trong sáng, khách quan và uy tín của nghề.

Một số phương thức mới của tội phạm vận chuyển tiền trái phép qua biên giới

Thứ 5, 20/06/2024 | 12:11
Tội danh rửa tiền của bà Trương Mỹ Lan - Chủ tịch Tập đoàn Vạn Thịnh Phát là điển hình về thủ đoạn mới của tội phạm vận chuyển tiền trái phép qua biên giới.

Án Nước ngoài-Luật Việt Nam: Gây tai nạn rồi bỏ trốn, nhờ người khác nhận tội thay

Thứ 2, 17/06/2024 | 09:31
Ngôi sao nhạc trot của Hàn Quốc- Kim Ho-joong vừa bị yêu cầu bắt giam để điều tra về vụ say rượu gây tai nạn rồi bỏ trốn.

Trước trận Việt Nam - Iraq: Cá độ “chầu bia, bữa nhậu” có thể bị phạt

Thứ 3, 11/06/2024 | 19:33
Các hình thức cá độ tưởng chừng đơn giản như “chầu bia, bữa nhậu” đều là hành vi vi phạm và có thể bị xử phạt theo quy định pháp luật.
     
Nổi bật trong ngày

Bắt nam thanh niên đốt nhà người yêu vì bị yêu cầu chia tay

Thứ 7, 22/06/2024 | 19:45
Công an tỉnh Kiên Giang thi hành lệnh bắt bị can để tạm giam đối với Lâm Văn Kim về hành vi “Giết người và hủy hoại tài sản”.

Quảng Ninh: Khởi tố 4 đối tượng tố chức sử dụng ma tuý tại vũ trường

Thứ 7, 22/06/2024 | 11:05
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Quảng Ninh đã ra Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố 4 bị can về tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.

Đà Nẵng: Triệt phá đường dây cá độ bóng đá hơn 1.000 tỷ đồng

Thứ 7, 22/06/2024 | 08:03
Các đối tượng được nhà cái cung cấp cho đầu mạng với hạn mức hơn 60 tỷ đồng mỗi tháng để tham gia cá cược các trận bóng đá, mùa giải Euro…

Khởi tố đối tượng đâm trọng thương 2 cán bộ công an

Thứ 7, 22/06/2024 | 14:19
Sau khi chống trả rồi rút dao tấn công làm 2 cán bộ công an bị thương, Hồ Văn Tình đã bỏ chạy vào rẫy cà phê của người dân.

Người đang hưởng án treo mà phạm tội mới sẽ bị xử lý thế nào?

Chủ nhật, 23/06/2024 | 07:00
Người đang hưởng án treo mà lại phạm tội ở một vụ án khác sẽ bị Tòa án buộc người này chấp hành hình phạt của bản án trước và tổng hợp với hình phạt của bản án mới.