Từng là loại hải sản bị xem nhẹ cách đây 50 năm, ốc vòi voi nay đã vươn lên thành món ăn xa xỉ, góp phần tạo nên ngành công nghiệp trị giá khoảng 55 triệu USD mỗi năm tại British Columbia, Canada.
Cách đây nửa thế kỷ, tại vùng biển Thái Bình Dương, ốc vòi voi gần như không có giá trị kinh tế. Với hình dáng đặc biệt, loài nhuyễn thể này thường bị ngư dân bỏ qua hoặc bán rẻ để làm mồi câu, thậm chí dùng trong các món ăn bình dân như nhân burger.
Hiện nay, chúng đã trở thành đặc sản đắt đỏ, với mức giá khoảng 30 USD cho 450 g, thậm chí cao gấp đôi tôm hùm Maine.
Sự thay đổi bắt đầu từ những năm 1970, khi các nhà xuất khẩu đưa ốc vòi voi tiếp cận thị trường châu Á. Tại Trung Quốc, loại hải sản này nhanh chóng trở thành biểu tượng của sự giàu sang, thường xuất hiện trong các bữa tiệc cao cấp.
Nhờ kết cấu giòn đặc trưng và hương vị được đánh giá cao, giới nhà giàu sẵn sàng chi trả mức giá lớn để thưởng thức ốc vòi voi tươi sống.
Thợ lặn thu hoạch ốc vòi voi ngoài khơi bờ biển British Columbia. Ảnh: Maxwell Hohn.
Hiện nay, khoảng 90% sản lượng khai thác tại British Columbia được xuất khẩu sang Trung Quốc, tạo nên một ngành công nghiệp trị giá khoảng 55 triệu USD mỗi năm tại khu vực này.
Giá trị của ốc vòi voi còn đến từ quy trình khai thác đầy khắc nghiệt. Do sống ẩn sâu dưới lớp bùn cát đáy biển, việc thu hoạch hoàn toàn phải thực hiện thủ công.
Để bắt được ốc nguyên vẹn, thợ lặn phải làm việc ở độ sâu hàng chục mét, dùng vòi nước áp lực cao để làm tơi lớp cát rồi khéo léo đưa chúng lên bằng tay. Công việc tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là hội chứng giảm áp do tích tụ khí nitơ trong máu, có thể gây liệt hoặc tử vong. Nhiều thợ lặn lâu năm cho biết nguy hiểm luôn hiện hữu trong mỗi chuyến lặn.
Yếu tố cuối cùng khiến giá ốc vòi voi tăng cao là chi phí logistics. Để giữ được độ tươi sống, ốc phải được vận chuyển trong điều kiện đặc biệt, đảm bảo vẫn còn sống cho đến khi đến tay thực khách.
Mỗi năm, các hiệp hội khai thác tại Canada chi hơn 7 triệu USD cho chuỗi cung ứng lạnh, bao gồm xe tải chuyên dụng và các chuyến bay xuyên lục địa được kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt. Chỉ một sai sót nhỏ trong khâu bảo quản cũng có thể khiến cả lô hàng thiệt hại lớn.
Sự kết hợp giữa nhu cầu lớn từ thị trường châu Á, quy trình khai thác nguy hiểm và chi phí vận chuyển cao đã giúp ốc vòi voi giữ vững vị thế là một trong những mặt hàng hải sản đắt giá nhất hiện nay.
Ốc vòi voi trong bể chứa tại một nhà hàng.
Ốc vòi voi, còn được gọi là tu hài hay "con thụt thò", có tên khoa học là Panopea generosa, thuộc họ Triadacnidae. Đây là một loài nhuyễn thể hai mảnh vỏ, sinh sống chủ yếu ở vùng nước mặn hoặc các bãi bùn cửa sông nước lợ. Loài này có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, và tên gọi "vòi voi" xuất phát từ một cụm từ của người bản địa Mỹ, mang ý nghĩa "thâm sâu".
Trọng lượng phổ biến của ốc vòi voi dao động khoảng 1,5-2,5 kg, tuy nhiên cũng có những cá thể đặc biệt nặng tới 4-5 kg.
Đây là một trong những loài nhuyễn thể sống lâu và có kích thước lớn nhất trong môi trường hang cát, đồng thời mang giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao. Thịt ốc vòi voi có hương vị đặc trưng, được nhiều người cho rằng có lợi cho sức khỏe, đặc biệt là nam giới. Vì vậy, loài hải sản này thường được lựa chọn như một món ăn bổ dưỡng cho gia đình và người thân.
Ốc vòi voi có thể chế biến thành nhiều món hấp dẫn như nướng mỡ hành, làm gỏi hay nấu cháo. Phần vòi của ốc được đánh giá ngon nhất với độ dai giòn, mềm và vị ngọt tự nhiên.
Để món ăn đạt hương vị ngon nhất, đầu bếp thường chọn những con còn sống, vòi có màu trắng sáng và kết hợp cùng các gia vị như tỏi, hành phi, nước mắm, tiêu…
Ngược lại, những con có vòi sẫm màu hoặc đã chết thường không còn tươi ngon do bảo quản kém hoặc bị bệnh. Tương tự nhiều loại sò, trai khác, ốc vòi voi bị vỡ vỏ cũng mất giá trị thương phẩm.
Những năm gần đây tại Việt Nam, ốc vòi voi Canada được xem là hải sản cao cấp với giá bán rất đắt đỏ. Loại thông thường có giá khoảng 2–2,5 triệu đồng/kg, nhưng vào mùa khan hiếm, những con cỡ lớn có thể lên tới gần 10 triệu đồng/con và phải đặt trước nhiều ngày mới có hàng.
Trúc Chi (t/h)
